1
00:00:15,929 --> 00:00:18,997
ANLATICI: Samanyolu galaksisi...

2
00:00:19,032 --> 00:00:23,835
geniş bir kozmik şehir
200 milyar yıldızdan oluşan

3
00:00:25,672 --> 00:00:28,040
Sessiz bir mahallede yaşıyoruz

4
00:00:28,074 --> 00:00:33,011
güvenli bir boyunda saklanmış
ormanın.

5
00:00:33,046 --> 00:00:38,016
Peki ya gezegenimizi ele geçirebilseydik
galakside bir yolculuğa mı çıkıyorsunuz?

6
00:00:39,986 --> 00:00:44,323
Şiddetli mezarlıklardan
milyarlarca yıllık yıldızların olduğu yer

7
00:00:44,357 --> 00:00:46,725
ölmeye git...

8
00:00:52,098 --> 00:00:57,002
kozmik beşiklere
yeni yıldızların canlandığı yer.

9
00:00:59,339 --> 00:01:04,309
Seyahat etmeye cesaret edin
milyarlarca yıllık uzay ve zaman

10
00:01:04,344 --> 00:01:08,247
galaksimizin nasıl olduğunu öğrenmek için
olmaya geldi...

11
00:01:09,415 --> 00:01:12,918
ve bizi bekleyen karanlık kader.

12
00:01:12,952 --> 00:01:17,022
Bu nihai yolculuk
Yalan sırlarını ortaya çıkarmak için...

13
00:01:17,056 --> 00:01:20,025
Samanyolu'nun içinde.

14
00:01:33,573 --> 00:01:35,607
Modern şehirler bir vasiyettir

15
00:01:35,642 --> 00:01:40,479
en büyük başarılardan bazılarına
insan uygarlığının

16
00:01:40,513 --> 00:01:45,951
göz kamaştıran mühendislik becerileri
milyonlarca ışıkla.

17
00:01:45,985 --> 00:01:50,455
Ama parlak ışıklar gizleniyor
daha da şaşırtıcı bir şey.

18
00:01:53,259 --> 00:01:59,197
Kapat onları ve bak...
gökyüzünde harika bir şehir.

19
00:02:02,435 --> 00:02:06,972
JAMES BULLOCK: Bu nedir?
Burası Samanyolu.

20
00:02:07,006 --> 00:02:09,374
Bu bizim galaksimiz.

21
00:02:09,409 --> 00:02:13,645
Peki istersen düşünebilirsin
galaksinin yıldızlar şehri olarak.

22
00:02:18,284 --> 00:02:22,120
ANLATICI: Güneşimiz sadece bir tanesidir
200 milyar yıldızın

23
00:02:22,155 --> 00:02:25,757
bunlar geniş bir kozmik şehri oluşturur.

24
00:02:31,197 --> 00:02:35,834
Yeni yeni tanımaya başladığımız bir şehir.

25
00:02:35,868 --> 00:02:38,804
BULLOCK: Gerçekten harika bir zaman
gökbilimci olmak,

26
00:02:38,838 --> 00:02:40,806
özellikle çalışmalarda
Samanyolu'nun.

27
00:02:40,840 --> 00:02:43,075
Bir şeyler yaşıyoruz
bir devrimin.

28
00:02:43,109 --> 00:02:48,080
Aslında seni yerlere götürebiliriz
bunlar gerçekten oldukça dikkate değer.

29
00:02:48,114 --> 00:02:51,450
ANLATICI: Yaklaşık
büyük bir hamle yapmak.

30
00:02:53,820 --> 00:02:55,387
Dünyayı topluyoruz

31
00:02:55,421 --> 00:02:58,357
ve karşıya geçmek
binlerce ışık yılı

32
00:02:58,391 --> 00:03:02,327
uzak mahallelere taşınmak
galaksinin.

33
00:03:04,230 --> 00:03:07,432
Yeni adresimizden
gökyüzü farklı görünüyor...

34
00:03:07,467 --> 00:03:09,735
harikalarla ve güzelliklerle dolu...

35
00:03:09,769 --> 00:03:13,638
sayısız parlak güneş tarafından aydınlatılıyor...

36
00:03:25,118 --> 00:03:30,355
...yıldızların gücü ortaya çıkıyor
milyarlarca yıl önce yaşamış olan.

37
00:03:32,959 --> 00:03:39,965
Burada geleceğe bir göz atacağız.
güneşimiz artık var olmadığında.

38
00:03:42,635 --> 00:03:48,106
Bazı şeyleri çözmek için bir yolculuk bu
evrenin en büyük gizemlerinden:

39
00:03:49,709 --> 00:03:52,444
Samanyolu nasıl doğdu,

40
00:03:52,478 --> 00:03:55,313
bu kadar uzun süre nasıl hayatta kaldı

41
00:03:55,348 --> 00:03:58,250
ve sonunda nasıl öleceğini.

42
00:04:11,063 --> 00:04:14,132
Ama yolculuğumuz başlamadan önce,

43
00:04:14,167 --> 00:04:17,068
bir haritaya ihtiyacımız var
nereye gittiğimizi.

44
00:04:19,105 --> 00:04:21,506
Ve bir tane yapmak iş
gökbilimcilerin

45
00:04:21,541 --> 00:04:25,610
Robert Kirshner gibi
ve James Bullock.

46
00:04:31,651 --> 00:04:37,823
İlk engel basitçe anlamaktır
Samanyolu nasıl bir galaksidir?

47
00:04:39,292 --> 00:04:41,193
Hubble Uzay Teleskobu

48
00:04:41,227 --> 00:04:46,898
gökbilimcilere bu yeteneği verir
milyarlarca başka galaksiyi görmek için.

49
00:04:46,933 --> 00:04:49,034
Her biri farklı.

50
00:04:49,068 --> 00:04:53,205
Ama bir düzen olduğu ortaya çıktı.

51
00:04:53,239 --> 00:04:56,508
BULLOCK: Çalışmak için dışarı çıktığımızda
evrendeki diğer galaksiler,

52
00:04:56,542 --> 00:05:01,046
temel olarak var olduğunu görüyoruz.
iki tür galaksi.

53
00:05:01,080 --> 00:05:04,149
ANLATICI: Birinci tip,
eliptik galaksiler,

54
00:05:04,183 --> 00:05:08,887
büyük yıldız topları olarak görünürler,

55
00:05:08,921 --> 00:05:11,623
ve hangi açı olursa olsun
şuradan görüntüleniyorlar:

56
00:05:11,657 --> 00:05:14,860
her zaman yuvarlak görünürler.

57
00:05:17,063 --> 00:05:23,235
Diğer ana sınıf ise
sözde "sarmal galaksiler"

58
00:05:23,269 --> 00:05:29,841
çünkü yıldızları silahların içindedir
merkezlerinden çıkan bir sarmaldır.

59
00:05:32,745 --> 00:05:38,216
Uzaktan bakıldığında sarmal bir galaksi
frizbi gibi bir şeye benziyor.

60
00:05:40,720 --> 00:05:44,122
Doğru yapmanın anahtarı
Samanyolu'nun tanımlanması

61
00:05:44,156 --> 00:05:47,459
gece gökyüzümüze yazılmıştır.

62
00:05:53,399 --> 00:05:58,203
BULLOCK: Samanyolu,
sarmal bir gökada olduğuna inanıyoruz.

63
00:05:58,237 --> 00:05:59,404
Yani gerçekte gördüğümüz şey,

64
00:05:59,438 --> 00:06:01,573
geceleri bu gruba baktığımızda,

65
00:06:01,607 --> 00:06:03,575
yerimizi mi görüyoruz
evrende.

66
00:06:03,609 --> 00:06:07,612
Dev bir yıldız diskinin parçasıyız.

67
00:06:07,647 --> 00:06:11,516
ANLATICI: Ama bu sadece
içeriden birinin görüşü.

68
00:06:15,755 --> 00:06:19,658
BULLOCK: Tabii ki sana gösteremem
Galaksinin tüm ihtişamıyla bir resmi.

69
00:06:19,692 --> 00:06:24,095
Galaksinin üzerinde uçamayız
fotoğrafını çekip sana göstereceğim.

70
00:06:24,130 --> 00:06:26,264
Galaksinin diskinde sıkışıp kaldık

71
00:06:26,299 --> 00:06:28,400
ama yine de onu görüntüleyebiliriz
yerden.

72
00:06:28,434 --> 00:06:32,404
Aslında bu resim bir resim
galaksimiz Samanyolu'nun,

73
00:06:32,438 --> 00:06:33,939
Dünya'dan alınmıştır.

74
00:06:36,576 --> 00:06:38,910
ANLATICI: Bu bir
en detaylı görsellerden

75
00:06:38,945 --> 00:06:41,813
galaksimizin şimdiye kadar yaratılmış hali.

76
00:06:43,683 --> 00:06:46,751
800 milyon pikselden yapılmıştır

77
00:06:46,786 --> 00:06:50,889
binin üzerinde yer alan
bireysel fotoğraflar,

78
00:06:50,923 --> 00:06:54,526
en karanlıktan alınmış
Dünyadaki yerler.

79
00:06:57,730 --> 00:07:00,599
Fotoğraflar özenle çekilmiş
birlikte dikilmiş

80
00:07:00,633 --> 00:07:04,636
Bu nefes kesici manzarayı yaratmak için.

81
00:07:11,577 --> 00:07:16,915
Ama ne kadar etkileyici olursa olsun
bu resmin sadece bir kısmı.

82
00:07:18,250 --> 00:07:19,517
ROBERT KIRSHNER:
Pizzaya benzer bir şey.

83
00:07:19,552 --> 00:07:22,053
Ve eğer pizzanın içinde olsaydın,
eğer biberli olsaydın,

84
00:07:22,088 --> 00:07:26,591
görüşünüz çok net olmayacak
tüm hikayenin ne olduğunu.

85
00:07:26,626 --> 00:07:31,196
Aynı şekilde biz de görmüyoruz
Samanyolu'nun tüm erişimi.

86
00:07:31,230 --> 00:07:36,635
ANLATICI: Hangi gökbilimciler
asıl ihtiyaç kuşbakışı bakmaktır.

87
00:07:36,669 --> 00:07:38,036
KIRSHNER: İhtiyacın var
Samanyolu'ndan çıkmak için

88
00:07:38,070 --> 00:07:40,438
gerçekten neye benzediğini görmek için.

89
00:07:40,473 --> 00:07:42,240
Bunu yapmanın bir yolu yok

90
00:07:42,274 --> 00:07:46,544
ama diğer galaksilere bakabiliriz
ve neye benzediklerini görün.

91
00:07:50,282 --> 00:07:55,053
ANLATICI: Hubble'ın kameraları şunları kaydediyor
yakındaki galaksilerin şaşırtıcı ayrıntıları

92
00:07:55,087 --> 00:07:58,390
Messier 74 gibi.

93
00:07:58,424 --> 00:08:01,726
30 milyonun üzerinde olmasına rağmen
ışık yılı uzakta,

94
00:08:01,761 --> 00:08:04,963
en yakın komşularımızdan biri.

95
00:08:08,668 --> 00:08:14,406
Messier 74
güzel bir sarmal galaksi.

96
00:08:14,440 --> 00:08:19,411
Büyük, yıldızlı kolları uzanıyor
parlak bir çekirdekten.

97
00:08:23,482 --> 00:08:25,350
BULLOCK: Bu bir örnek
bir galaksinin

98
00:08:25,384 --> 00:08:28,887
gökbilimcilerin göründüğünü düşündüğü
galaksimiz Samanyolu'na çok benziyor.

99
00:08:28,921 --> 00:08:33,391
Bu harika bir temsil
kendi yıldız şehrimizin.

100
00:08:33,426 --> 00:08:36,327
Merkezi bölgede
şehir merkezimiz var.

101
00:08:36,362 --> 00:08:39,030
Bu çıkıntı,
ortadaki bu parlak nokta,

102
00:08:39,065 --> 00:08:42,467
ve bundan şunu görüyoruz,
spiral şeklinde dışarı doğru uzanan bu kollar,

103
00:08:42,501 --> 00:08:46,538
bu güzel sarmal yapılar
bu galakside görüyoruz.

104
00:08:50,409 --> 00:08:54,179
ANLATICI: Gökbilimciler karşılaştırıyor
Hubble'ın inanılmaz derecede ayrıntılı görüntüleri

105
00:08:54,213 --> 00:08:56,347
diğer sarmal gökadaların

106
00:08:56,382 --> 00:08:58,717
en iyi görsellerle
kendi galaksimizin

107
00:08:58,751 --> 00:09:02,554
yerden alınmıştır.

108
00:09:02,588 --> 00:09:05,557
Ölçmek için uyduları kullanma
mesafe ve yoğunluk

109
00:09:05,591 --> 00:09:08,493
farklı yönlerdeki yıldızların

110
00:09:08,527 --> 00:09:14,432
gökbilimciler büyük planı açıkladı
yıldız şehrimizin temelini oluşturuyor.

111
00:09:26,045 --> 00:09:28,947
Merkezinde aydınlık bir merkezi bölge

112
00:09:28,981 --> 00:09:31,783
galaktik çekirdek

113
00:09:31,817 --> 00:09:36,354
galaksimizin şehir merkezi bölgesi.

114
00:09:36,388 --> 00:09:41,926
Buradan iki görkemli sarmal kol,
Milyarlarca yıldızdan oluşan parlak şeritler,

115
00:09:41,961 --> 00:09:44,596
süpürmek

116
00:09:44,630 --> 00:09:47,165
Skutum Erboğa

117
00:09:47,199 --> 00:09:49,334
ve Perseus kolu.

118
00:09:51,871 --> 00:09:55,340
Ayrıca üç küçük kol var.

119
00:10:05,384 --> 00:10:07,085
Bir uçtan diğer uca,

120
00:10:07,119 --> 00:10:14,025
galaksi ölçülerimiz
şaşırtıcı bir şekilde 600.000 trilyon mil.

121
00:10:18,264 --> 00:10:24,235
BULLOCK: Işığı 100.000 yıl alır
galaksimizi geçmek için.

122
00:10:24,270 --> 00:10:25,837
Bu büyük bir galaksi,

123
00:10:25,871 --> 00:10:28,640
ve bu oldukça şaşırtıcı,
eğer düşünürsen,

124
00:10:28,674 --> 00:10:32,110
bu kadarını anlıyoruz
bu sistem hakkında yaptığımız gibi.

125
00:10:36,081 --> 00:10:40,919
ANLATICI: Güneşimiz ve güneş sistemimiz
burada bulunmaktadır

126
00:10:40,953 --> 00:10:46,324
sakin bir mahallede
iki sarmal kol arasına yerleştirilmiştir.

127
00:10:47,426 --> 00:10:51,596
Bu galaktik ev adresi
bunu çok iyi biliyoruz.

128
00:10:53,465 --> 00:10:58,169
Ama çevre mahallelerimiz
çılgınca farklılar.

129
00:11:00,406 --> 00:11:05,043
Her büyük şehirde olduğu gibi,
dinamik sanayi bölgeleri...

130
00:11:05,077 --> 00:11:07,879
ısı ve basınç nerede
yeni yıldızlar yarat

131
00:11:07,913 --> 00:11:11,883
ve diğerleri ölüyor
şiddetli patlamalarda.

132
00:11:15,287 --> 00:11:18,690
Şehir merkezinde, tam kalbinde
galaksinin,

133
00:11:18,724 --> 00:11:23,228
yıldızlar uzay için itişip kakışıyor,
gizemli güçler tarafından çekiliyor.

134
00:11:23,262 --> 00:11:25,663
[insanlar çığlık atıyor]

135
00:11:28,467 --> 00:11:32,604
Bizim galaksimizde de ilginç şeyler var.
tarihi mahalleler

136
00:11:32,638 --> 00:11:37,508
bunun nasıl olduğunu anlatan hikaye
yıldız şehrimiz kuruldu.

137
00:11:40,746 --> 00:11:46,351
Şimdi en muhteşemlerden birine gidiyoruz.
Samanyolu'ndaki yerler

138
00:11:48,821 --> 00:11:51,222
ipucunu tutan bir yer

139
00:11:51,257 --> 00:11:55,159
200 milyar nasıl
galaksinin yıldızları

140
00:11:55,194 --> 00:11:58,730
ilk yaratıldı

141
00:11:58,764 --> 00:12:02,000
ve hemen köşede.

142
00:12:06,605 --> 00:12:09,474
Toplanıp evden çıkıyoruz.

143
00:12:09,508 --> 00:12:12,410
Gezegenimizi bir yolculuğa çıkarıyoruz.

144
00:12:12,444 --> 00:12:13,878
Hedef mi?

145
00:12:13,913 --> 00:12:16,814
Yıldızların doğduğu yer.

146
00:12:16,849 --> 00:12:21,552
Yakın görünebilir ama yine de
ışık hızında seyahat etmek

147
00:12:21,587 --> 00:12:24,889
Saniyede 186.000 mil

148
00:12:24,924 --> 00:12:30,528
yolculuk 1.500 yıl sürüyor.

149
00:12:33,966 --> 00:12:38,870
Geniş, parlak bir buluta varıyoruz
gaz ve toz:

150
00:12:38,904 --> 00:12:41,706
Büyük Orion Bulutsusu.

151
00:12:44,643 --> 00:12:49,380
Güzel yeni renkler
akşam gökyüzümüzü doldur.

152
00:12:54,320 --> 00:12:57,989
Ama bu bulut değil
sadece bir sanat eseri.

153
00:12:58,023 --> 00:13:03,528
Güneşimizin nasıl olduğunun anahtarını barındırıyor.
ve galaksideki her yıldız,

154
00:13:03,562 --> 00:13:05,530
olmaya geldi.

155
00:13:09,201 --> 00:13:14,605
Samanyolu dolu
her yönde milyarlarca yıldız.

156
00:13:16,608 --> 00:13:18,343
Dünya'dan çıplak gözle

157
00:13:18,377 --> 00:13:23,982
aynı zamanda büyük, karanlık olanları da seçer,
görünüşte yıldızsız yamalar.

158
00:13:28,654 --> 00:13:30,755
Gökbilimci James Bullock'a,

159
00:13:30,789 --> 00:13:35,560
bu alanlarda daha fazlası var
göründüğünden daha fazla.

160
00:13:36,795 --> 00:13:39,063
BULLOCK: Belki de en güzeli
bu görüntünün bir parçası

161
00:13:39,098 --> 00:13:41,599
bu karşıtlığa sahip olduğumuz anlamına mı geliyor?
karanlık ve aydınlık bölgelerin

162
00:13:41,633 --> 00:13:45,570
uçağın içinden geçmek
diskin.

163
00:13:45,604 --> 00:13:48,106
Bu aslında toz.

164
00:13:48,140 --> 00:13:49,674
Toz bulutları var

165
00:13:49,708 --> 00:13:52,677
gölge düşürüyorlar
yıldızların arkasından,

166
00:13:52,711 --> 00:13:55,279
ve yıldızlar çabalıyor
onların ışığını parlatmak için,

167
00:13:55,314 --> 00:13:57,715
orada toz bulutları var
ışığı engelleyenler,

168
00:13:57,750 --> 00:14:00,518
tıpkı dünyadaki bir bulut gibi
Güneş'i engelleyecekti.

169
00:14:04,356 --> 00:14:07,792
ANLATICI: Bu engin bulutlar
kozmik gaz ve tozdan

170
00:14:07,826 --> 00:14:12,230
binlerce ışıkyılı kadar uzanmak
Samanyolu'nun karşısında.

171
00:14:15,434 --> 00:14:21,072
Hubble onları bulur
sarmal gökadaların çoğunda.

172
00:14:21,106 --> 00:14:27,712
Karanlık, hayalet gruplar,
spiral kollardan dokunmuş

173
00:14:27,746 --> 00:14:31,582
ve tüm diske yayılıyor.

174
00:14:37,222 --> 00:14:41,692
Ama tuhaf bir şey var
bu gaz ve toz hakkında.

175
00:14:41,727 --> 00:14:45,129
Bazen parlıyor.

176
00:14:47,699 --> 00:14:52,270
Bu parlak parlayan bulutlar
nebula denir.

177
00:14:54,473 --> 00:15:00,144
Her biri benzersizdir...
ve nefes kesici derecede güzel.

178
00:15:04,049 --> 00:15:12,290
Yükselen sütunlarla Kartal Bulutsusu
büyüklüğü dört ışıkyılı kadar,

179
00:15:12,324 --> 00:15:17,495
ve Carina Bulutsusu,
kendine özgü yeşil ışıltısıyla.

180
00:15:22,301 --> 00:15:27,538
Bu canlı renkler ortaya çıkıyor
Bulutsuların hangi gazlardan oluştuğu.

181
00:15:29,341 --> 00:15:31,709
KIRSHNER: Örneğin,
eğer oksijen gazı varsa,

182
00:15:31,743 --> 00:15:33,277
yeşil bir parlaklık elde edersiniz.

183
00:15:33,312 --> 00:15:36,080
Hidrojen gazı varsa
kırmızı bir parıltı elde edersiniz.

184
00:15:36,115 --> 00:15:39,784
Yani bir bulutsudan gelen ışığı analiz etmek
çok öğretici olduğu ortaya çıkıyor.

185
00:15:39,818 --> 00:15:43,154
Bize orada ne olduğunu söyler, bize söyler
fiziksel koşulların neler olduğu,

186
00:15:43,188 --> 00:15:45,223
ne kadar yoğun olduğunu söyleyebiliriz,
ne kadar sıcak

187
00:15:45,257 --> 00:15:48,226
ve neyden yapıldığı.

188
00:15:48,260 --> 00:15:50,995
Çok şey öğrenebiliriz
mahalle hakkında

189
00:15:51,029 --> 00:15:57,768
gelen bu ipuçlarına bakarak
doğrudan parlayan gazdan.

190
00:15:57,803 --> 00:16:01,005
ANLATICI: Gazlar parlıyor
binlerce derecede,

191
00:16:01,039 --> 00:16:07,278
gizemli bir kaynaktan ısıtılıyor
nebulaların derinliklerinde gizli.

192
00:16:07,312 --> 00:16:14,051
Kaynağın ne olduğunu anlamak için
derinlere bakmamız gerekiyor.

193
00:16:14,086 --> 00:16:16,754
KIRSHNER: Ama elbette
gaz ve toz yoldadır.

194
00:16:16,788 --> 00:16:19,290
Yani o kadar kolay değil.

195
00:16:19,324 --> 00:16:22,960
Çok gizemli bir bölüm
galaksinin.

196
00:16:22,995 --> 00:16:27,198
Kullanmamız gereken bir yer
incelenecek bu özel püf noktaları.

197
00:16:27,232 --> 00:16:30,568
ANLATICI: Ve Kimberly Weaver
bir astrofizikçidir

198
00:16:30,602 --> 00:16:34,338
kimin birkaç numarası var
kolunu yukarı kaldırdı.

199
00:16:34,373 --> 00:16:37,208
KIMBERLY WEAVER: Bende var
bunu sana göstermenin gerçekten güzel bir yolu.

200
00:16:37,242 --> 00:16:40,478
Bu, içini göremediğiniz bir çanta
gözlerinle.

201
00:16:40,512 --> 00:16:43,247
Yani normal bir teleskop
optik ışığa bakar

202
00:16:43,282 --> 00:16:45,216
bunu göremiyordum.

203
00:16:45,250 --> 00:16:49,253
Kızılötesi ışıkta bir teleskop
onun içini görebilir.

204
00:16:49,288 --> 00:16:50,688
Kızılötesi kamera,

205
00:16:50,722 --> 00:16:54,458
elimi içeri sokarsam
elimi görebiliyorum

206
00:16:54,493 --> 00:16:57,261
parmaklarımı oynatacağım
sana göstermek için.

207
00:16:57,296 --> 00:17:01,098
Ama sıcaklığı görüyorsun
çantanın içindeki elimden,

208
00:17:01,133 --> 00:17:06,070
ve bu tıpkı bir yıldız gibi
bir gaz ve toz bulutunun içine gizlenmiş,

209
00:17:06,104 --> 00:17:10,775
kızılötesi gökbilimcilerin tespit edebileceği
Kızılötesi bir teleskop kullanarak.

210
00:17:13,779 --> 00:17:18,149
Bu Orion Bulutsusu'nun bir resmi
görünür ışıkta.

211
00:17:18,183 --> 00:17:20,618
Gazın tamamını burada görebiliriz

212
00:17:20,652 --> 00:17:24,488
bildiğimiz şeyin önünde yer alan
arka planda yıldızlar var,

213
00:17:24,523 --> 00:17:29,527
ve içeriye bakabilmek istiyoruz
bu nebula ve yıldızları gör.

214
00:17:29,561 --> 00:17:31,796
Kızılötesi ışıkta, bu görüntüde,

215
00:17:31,830 --> 00:17:36,634
artık yıldızları seçebiliyoruz
bulutsunun içinde,

216
00:17:36,668 --> 00:17:41,105
ve tozlu kozaları görebiliriz
yıldızların etrafında.

217
00:17:41,139 --> 00:17:47,044
ANLATICI: Ancak bilim adamlarının hâlâ
kalan tozu temizlemenin bir yolu.

218
00:17:50,048 --> 00:17:52,516
DOKUMACI: Nasıl kurtuluruz
tüm bu pus ve sis arasında?

219
00:17:52,551 --> 00:17:55,186
Bunu yapmanın yolu
bir röntgen resmiyle.

220
00:17:55,220 --> 00:17:57,955
Şimdi geçiş yaptığımızda
X-ışını görüntüsüne,

221
00:17:57,990 --> 00:18:00,258
sadece görebilirsin
yıldızların kendisi,

222
00:18:00,292 --> 00:18:03,527
X ışınları geliyor
yıldızların yüzeylerinden,

223
00:18:03,562 --> 00:18:06,631
ve şimdi onları inceleyebiliriz
çok detaylı.

224
00:18:09,668 --> 00:18:12,536
ANLATICI: Işığı analiz ederek
bu yıldızlardan,

225
00:18:12,571 --> 00:18:16,607
gökbilimciler yapar
şaşırtıcı bir keşif.

226
00:18:19,411 --> 00:18:26,017
Orion Bulutsusu'nun içinde saklı olanlardan bazıları
şimdiye kadar bulunan en genç yıldızlardan

227
00:18:26,051 --> 00:18:29,987
yıldızlar sadece birkaçı
yüz bin yaşında

228
00:18:30,022 --> 00:18:34,191
sadece bir kalp atışı
galaksinin hayatında.

229
00:18:34,226 --> 00:18:37,395
Ve bu sadece Orion Bulutsusu değil.

230
00:18:39,331 --> 00:18:45,736
Bulutsuların evi bebek yıldızlar
galaksinin her sarmal kolunda.

231
00:18:48,240 --> 00:18:51,375
BULLOCK: Bu bölgeler
yeni yıldızların fidanlıklarıdır.

232
00:18:51,410 --> 00:18:53,277
Genç yıldızlar var
bu bölgelerde

233
00:18:53,312 --> 00:18:56,047
gaz bulutlarını ısıtıyorlar
onları çevreleyen

234
00:18:56,081 --> 00:18:59,684
ve bunları yapmak
gaz bulutları pembe renkte parlıyor.

235
00:18:59,718 --> 00:19:02,420
Yıldızlar temel olarak gazdan yapılmıştır.

236
00:19:02,454 --> 00:19:04,355
ve galaksimizde gaz var.

237
00:19:04,389 --> 00:19:06,424
Aslında galaksimiz, bunu düşünebilirsiniz

238
00:19:06,458 --> 00:19:08,526
bir atmosfere sahip olarak
gaz ve tozdan

239
00:19:08,560 --> 00:19:10,995
tüm yıldızları çevreleyen
diskte gördüğümüz,

240
00:19:11,029 --> 00:19:15,099
ve bu gazdan
yeni yıldızların doğduğunu.

241
00:19:15,133 --> 00:19:19,570
ANLATICI: Bulutsuları gözlemleyerek
evrimlerinin farklı aşamalarında,

242
00:19:19,604 --> 00:19:25,743
bir yıldızın doğuş hikayesi
ortaya çıkmaya başlıyor.

243
00:19:25,777 --> 00:19:32,450
Her şey soğuk, kara bir bulutun içinde başlıyor
toz ve hidrojen gazı,

244
00:19:32,484 --> 00:19:36,921
sessiz bir çekişmenin başladığı yer.

245
00:19:36,955 --> 00:19:41,559
Bulut dağılmak istiyor
havadaki duman gibi,

246
00:19:41,593 --> 00:19:45,663
ama yer çekimi istiyor
bir araya getirmek için.

247
00:19:45,697 --> 00:19:47,031
KIRSHNER: İçerideler
bir çeşit denge

248
00:19:47,065 --> 00:19:52,670
yer çekiminin içeri çekilmesi arasında
ve gaz basıncı dışarı doğru itiliyor.

249
00:19:52,704 --> 00:19:57,074
Yerçekimi kazanır ve malzeme
bir diskin içine doğru çöker

250
00:19:57,109 --> 00:20:01,812
bu başlangıç
bir yıldız olmanın.

251
00:20:01,847 --> 00:20:04,281
ANLATICI: Yerçekimi çekerken
giderek daha fazla gaz

252
00:20:04,316 --> 00:20:06,917
diskin merkezine doğru,

253
00:20:06,952 --> 00:20:12,323
gittikçe yoğunlaşıyor
ve daha da sıcak, daha da sıcak...

254
00:20:15,894 --> 00:20:19,964
...sonuna kadar,
18 milyon derecede,

255
00:20:19,998 --> 00:20:24,101
mucizevi bir dönüşüm
gerçekleşir.

256
00:20:24,136 --> 00:20:28,272
Hidrojen atomları bir araya geliyor
helyum oluşturmak

257
00:20:28,306 --> 00:20:34,145
ve bir nükleer enerji patlamasıyla,
bir yıldız parlamaya başlar.

258
00:20:34,179 --> 00:20:39,183
KIRSHNER: Bu yıldızlar eninde sonunda
nükleer yangınları çekirdeğe gidiyor.

259
00:20:39,217 --> 00:20:41,419
Ve bunu yaptıklarında ısınırlar,

260
00:20:41,453 --> 00:20:44,321
malzemeyi dışarı atabilirler
onların çevresinde

261
00:20:44,356 --> 00:20:48,759
böylece bir nevi netleşir
mahalle.

262
00:20:48,794 --> 00:20:51,896
ANLATICI: Bir sonraki bölümde
birkaç milyon yıl,

263
00:20:51,930 --> 00:20:58,202
rüzgarlar çevredeki gazı üfler
muhteşem dönen desenlere dönüşür.

264
00:21:01,606 --> 00:21:05,142
KIRSHNER: Gazı üflüyor,
tozu uçurur

265
00:21:05,177 --> 00:21:07,211
ve görmemizi sağlıyor
bu güzel yeni şey,

266
00:21:07,245 --> 00:21:09,246
burası yıldızın olduğu yer
doğdu.

267
00:21:31,002 --> 00:21:33,571
ANLATICI: Bir insan ömrü
çok kısa

268
00:21:33,605 --> 00:21:38,275
bir yıldızın doğuşunun mucizesine tanık olmak
spiral kollarda.

269
00:21:38,310 --> 00:21:44,748
Ama milyonlarca yılı hızlandırarak
kozmik zamanın sadece birkaç saniyeye sığması,

270
00:21:44,783 --> 00:21:48,319
bir yıldızın doğuşunu görebiliriz
birbiri ardına.

271
00:21:55,827 --> 00:22:00,865
Burada ve daha fazlası var
parlak ışık parlamaları,

272
00:22:00,899 --> 00:22:05,436
en şiddetli bazılarından geliyor
ve tehlikeli mahalleler

273
00:22:05,470 --> 00:22:09,540
Samanyolu galaksisinin tamamında.

274
00:22:09,574 --> 00:22:13,644
Burada yıldızlar doğmaz...

275
00:22:13,678 --> 00:22:15,412
ölürler.

276
00:22:28,193 --> 00:22:30,027
Dünyayı alıyoruz

277
00:22:30,061 --> 00:22:32,296
tanıdık mahalleden
güneşin

278
00:22:32,330 --> 00:22:35,432
harikaları ziyaret etmek
Perseus Kolunun,

279
00:22:35,467 --> 00:22:40,137
yaklaşık 6.500 ışıkyılı uzaklıkta.

280
00:22:40,839 --> 00:22:46,577
Burada galaksinin
en güzel manzaralar

281
00:22:46,611 --> 00:22:50,681
Yengeç Bulutsusu.

282
00:22:50,715 --> 00:22:58,322
Gaz ve tozdan yapılmış olmasına rağmen
Bu nebula henüz yıldız yaratmadı.

283
00:23:01,693 --> 00:23:03,627
Ama Alex Filippenko için,

284
00:23:03,662 --> 00:23:08,265
bu alan temsil ediyor
galaksimizin sanayi bölgesi,

285
00:23:08,300 --> 00:23:13,437
Dünyanın yapı taşları nerede
uzun zaman önce üretildi.

286
00:23:13,471 --> 00:23:17,708
ALEX FILIPPENKO: Şuna bak
erimiş demir. Kutsal moly!

287
00:23:17,742 --> 00:23:20,477
Yengeç Bulutsusu büyüleyici bir nesnedir.

288
00:23:20,512 --> 00:23:23,981
Bunları çok hızlı görüyoruz
genişleyen gazlar

289
00:23:25,984 --> 00:23:30,421
ANLATICI: Yengeç durağan görünebilir,
ama gazlar merkezinden hızla dışarı çıkıyor

290
00:23:30,455 --> 00:23:36,226
saatte üç milyon milin üzerinde hızla,

291
00:23:36,261 --> 00:23:42,566
olağanüstü bir şekilde harekete geçirildi
Geçmişte yaşanan güçlü ve şiddetli bir olay.

292
00:23:47,172 --> 00:23:49,873
FILIPPENKO: İncelediğimizde
Yengeç Bulutsusu'nun gazları,

293
00:23:49,908 --> 00:23:51,976
dışa doğru genişleyen,

294
00:23:52,010 --> 00:23:55,779
ve bu genişlemeyi tahmin ediyoruz
zamanda geriye doğru,

295
00:23:55,814 --> 00:23:58,382
tüm gazların olduğunu görüyoruz
ortak bir noktadaydık

296
00:23:58,416 --> 00:24:01,518
yaklaşık bin yıl önce.

297
00:24:05,190 --> 00:24:08,192
ANLATICI: Dünya'ya döndüğümüzde,
bin yıl önce,

298
00:24:08,226 --> 00:24:12,229
erken uygarlıklar
gökleri izledi.

299
00:24:12,263 --> 00:24:20,638
1054'te Çin el yazmaları şunları anlatıyor:
yeni ve parlak bir yıldızın aniden gelişi.

300
00:24:20,672 --> 00:24:28,045
Diğer yıldızlardan daha parlak parlıyor,
o kadar parlak ki gün boyunca görülebiliyor.

301
00:24:28,079 --> 00:24:32,282
Ancak daha sonra gizemli bir şekilde ortadan kayboluyor.

302
00:24:34,953 --> 00:24:40,224
Bugün Yengeç Bulutsusu yatıyor
gökyüzünün tam olarak aynı kısmında

303
00:24:40,258 --> 00:24:43,894
Çinlilerin gözlemlediği yer
onların parlak yıldızı.

304
00:24:46,164 --> 00:24:50,634
Şahit oldukları şey şuydu
yengecin doğduğu an.

305
00:24:53,071 --> 00:24:54,638
FILIPPENKO: Yengeç Bulutsusu
üretildi

306
00:24:54,673 --> 00:25:00,010
devasa titanik patlamayla
ömrünün sonuna gelmiş bir yıldızın

307
00:25:00,045 --> 00:25:02,212
Bu bir süpernova kalıntısı.

308
00:25:04,749 --> 00:25:07,217
ANLATICI: Sarmal kollar
Samanyolumuzun

309
00:25:07,252 --> 00:25:11,822
bunlarla dolu
renkli kalıntılar

310
00:25:11,856 --> 00:25:15,759
Yıldızların mezar taşları
şiddetle ölen

311
00:25:15,794 --> 00:25:20,564
dehşet verici patlamalarda
süpernovalar denir.

312
00:25:23,668 --> 00:25:28,706
Bu gizemi çözmek için gökbilimciler
bir sonraki kurbanın yerini bulmamız gerekiyor

313
00:25:28,740 --> 00:25:32,643
Ölümün eşiğinde devasa bir yıldız.

314
00:25:34,713 --> 00:25:36,747
FİLİPPENKO: Gökbilimciler
dedektifler gibidirler.

315
00:25:36,781 --> 00:25:39,683
Bunu çözmemiz gerekiyor
evrende neler oluyor

316
00:25:39,718 --> 00:25:42,986
bazen dayalı
minimum sayıda ipucu,

317
00:25:43,021 --> 00:25:48,158
ve çoğu gökbilimcinin durumunda,
ipuçları yalnızca ışıktan gelir.

318
00:25:50,128 --> 00:25:53,731
ANLATICI: Andy Howell biliyor
bir süpernovadan ışık yakalamak

319
00:25:53,765 --> 00:25:56,734
tamamen zamanlamayla alakalı.

320
00:25:58,236 --> 00:26:01,405
ANDY HOWELL: Süpernovalar meydana gelir
yaklaşık 70 yılda bir

321
00:26:01,439 --> 00:26:02,806
ortalama olarak bir galakside,

322
00:26:02,841 --> 00:26:05,175
yani insan ömrü hakkında.

323
00:26:05,210 --> 00:26:08,479
Yani gitmeme ihtimalin var
hayatında birini görmek.

324
00:26:08,513 --> 00:26:11,515
Aslında galaksimizdeki sonuncusu
herhangi birisinin gördüğü

325
00:26:11,549 --> 00:26:13,650
yaklaşık 400 yıl önceydi.

326
00:26:13,685 --> 00:26:15,853
Yani uzun zaman oldu

327
00:26:15,887 --> 00:26:18,622
ve biliyorsun, çalışıyorum
yaşamak için süpernova.

328
00:26:18,656 --> 00:26:24,027
Eğer mecbur kalsaydım bunu yapamazdım
galaksimizde bir tane bekleyin.

329
00:26:24,062 --> 00:26:26,964
ANLATICI: Ama çok şükür
Howell ve Filippenko için,

330
00:26:26,998 --> 00:26:29,867
galaksi sıkıntısı yok.

331
00:26:32,137 --> 00:26:36,874
HOWELL: Yani yaptığımız şey bakmak.
diğer galaksilerde, daha uzak galaksilerde.

332
00:26:36,908 --> 00:26:39,309
Milyarlarca var
oradaki galaksilerin,

333
00:26:39,344 --> 00:26:43,680
ve süpernovaları görüyoruz
bu galaksilerde oluyor.

334
00:26:43,715 --> 00:26:48,786
Ve eğer 70 galaksiye bakarsanız,
ortalama olarak yılda bir tane bulursunuz.

335
00:26:48,820 --> 00:26:52,723
700 galaksiye bakarsanız,
yılda on tane bulacaksınız, vb.

336
00:26:52,757 --> 00:26:54,258
FILIPPENKO: Sayılarda güç var.

337
00:26:54,292 --> 00:27:00,764
Binlerce galaksiye bakarsak,
şansımızı muazzam derecede artırıyoruz.

338
00:27:00,799 --> 00:27:02,699
ANLATICI: Bu bir süpernova

339
00:27:02,734 --> 00:27:06,837
Filippenko ve meslektaşları
yakalayacak kadar şanslılar--

340
00:27:06,871 --> 00:27:14,912
eteklerinde patlayan bir yıldız
55 milyon ışıkyılı uzaklıktaki bir galaksinin

341
00:27:14,946 --> 00:27:18,949
Kısaca gölgede bırakıyor
tüm galaksi

342
00:27:18,983 --> 00:27:25,122
bir milyar güneşin ışığı
ölmekte olan bir yıldıza damıtıldı.

343
00:27:27,058 --> 00:27:28,826
HOWELL: Süpernova ışığı gerekiyor

344
00:27:28,860 --> 00:27:31,695
bir milyon, hatta
buraya gelmek bir milyar yıl

345
00:27:31,729 --> 00:27:34,364
eğer milyonlarca ya da milyarlarca iseler
ışık yılı uzaklıkta.

346
00:27:34,399 --> 00:27:36,500
Ama sadece parlıyorlar
yaklaşık bir aydır,

347
00:27:36,534 --> 00:27:39,770
yani bu küçük küçük penceremiz var
bu şeyleri incelemek

348
00:27:39,804 --> 00:27:42,406
o ışık sonsuza kadar kaybolmadan önce.

349
00:27:42,440 --> 00:27:45,209
ANLATICI: Atölyede,
Howell ve ekibi

350
00:27:45,243 --> 00:27:48,645
hazırlanmakla meşgulüz
onların teleskopları.

351
00:27:49,714 --> 00:27:52,549
HOWELL: Oldukça hoş.
KADIN: Aynen öyle.

352
00:27:52,584 --> 00:27:54,885
HOWELL: İnşa ediyoruz
bir teleskop ağı

353
00:27:54,919 --> 00:27:57,654
böylece süpernovaları inceleyebiliriz
daha büyük sayılarda,

354
00:27:57,689 --> 00:28:01,225
sandığımızdan daha ayrıntılı olarak
daha önce bunu yapabilmiştim.

355
00:28:03,461 --> 00:28:05,462
Sana teleskopları göstereyim
inşa ediyoruz.

356
00:28:05,496 --> 00:28:07,931
Bunlar 0,4 metrelik teleskoplar

357
00:28:07,966 --> 00:28:09,833
ve burada dört tane var,

358
00:28:09,868 --> 00:28:13,337
ve onları inşa ediyoruz,
Toplamda 20 adet,

359
00:28:13,371 --> 00:28:15,172
ve onları koyarak
dünyanın her yerinde.

360
00:28:15,206 --> 00:28:17,941
Yani bu ilklerden bazıları
Şili'ye gidecek

361
00:28:17,976 --> 00:28:20,677
Hawaii'de zaten birkaç tane var.

362
00:28:20,712 --> 00:28:22,479
O halde sana bir tane göstereyim
daha büyük teleskoplardan

363
00:28:22,513 --> 00:28:24,414
burada inşa ediyoruz.

364
00:28:24,449 --> 00:28:26,650
İşte elimizde
bir metrelik teleskop.

365
00:28:26,684 --> 00:28:28,485
Yaklaşık on beş tane inşa ediyoruz.

366
00:28:28,519 --> 00:28:31,221
Ayna henüz burada değil ama bu
gideceği yer orası.

367
00:28:31,256 --> 00:28:34,191
Bu ışığı yansıtacak
süpernovadan topluyoruz.

368
00:28:34,225 --> 00:28:36,426
işaret edebilmeliyiz
gökyüzünün herhangi bir yerinde,

369
00:28:36,461 --> 00:28:39,763
ve böylece teleskopun olduğunu görebilirsiniz
bu eksen boyunca döner,

370
00:28:39,797 --> 00:28:42,065
ve bu C halkası hareket ediyor.

371
00:28:45,169 --> 00:28:46,970
Hakkında harika olan şey
bu tür bir gözlem

372
00:28:47,005 --> 00:28:49,039
tamamen robotik olması,

373
00:28:49,073 --> 00:28:51,341
ve burada oturabilirim
Santa Barbara'da

374
00:28:51,376 --> 00:28:54,745
ve bir bira ve pizza içerim
teleskoplar işlerini yaparken.

375
00:28:54,779 --> 00:29:00,083
Süpernovalarla ilgili tüm yeni keşifler
Evrendeki tüm farklı yerlerden.

376
00:29:00,118 --> 00:29:03,086
ANLATICI: Bir kez yakalandıklarında
Ölen bir yıldızın ışığı,

377
00:29:03,121 --> 00:29:05,555
dedektiflik işi başlıyor.

378
00:29:07,358 --> 00:29:10,928
FILIPPENKO: O ışığı topluyoruz
ve bunu çok detaylı bir şekilde analiz ediyoruz

379
00:29:10,962 --> 00:29:13,430
belirlemek için
neler oluyor,

380
00:29:13,464 --> 00:29:15,666
kimyasal yapı nedir
yıldızın,

381
00:29:15,700 --> 00:29:17,868
içerideki baskı nedir,
sıcaklık nedir,

382
00:29:17,902 --> 00:29:20,437
ne tür nükleer reaksiyonlar
devam ediyor,

383
00:29:20,471 --> 00:29:22,439
bir yıldız nasıl patlar?

384
00:29:22,473 --> 00:29:27,577
Bütün bunları anladık
ışığın analizi yoluyla.

385
00:29:30,281 --> 00:29:34,484
ANLATICI: Gökbilimciler sonuç çıkarıyor
sadece büyük kütleye sahip yıldızlar

386
00:29:34,519 --> 00:29:36,620
bir patlama ile dışarı çıkmak.

387
00:29:39,223 --> 00:29:42,926
FILIPPENKO: Devasa bir yıldızın
çok ilginç ve enerjik bir hayat.

388
00:29:42,961 --> 00:29:46,496
Başlangıçta hidrojeni birleştirir
helyum oluşturmak için,

389
00:29:46,531 --> 00:29:47,831
ve bu enerji üretir.

390
00:29:47,865 --> 00:29:50,067
Bu yıldızın parlamasını sağlar.

391
00:29:50,101 --> 00:29:52,970
Sonra bu reaksiyonun külleri,
helyum,

392
00:29:53,004 --> 00:29:55,539
oluşturmak için bir araya getirin
karbon ve oksijen,

393
00:29:55,573 --> 00:29:57,574
daha fazla enerji açığa çıkarır.

394
00:29:57,608 --> 00:30:01,178
Daha sonra karbon ve oksijen
daha da ağır elementlere dönüşebilir,

395
00:30:01,212 --> 00:30:04,781
magnezyum ve sodyum ve neon
ve bunun gibi şeyler,

396
00:30:04,816 --> 00:30:08,986
ve sonra silikon ve kükürt,
ve son olarak demir.

397
00:30:09,020 --> 00:30:14,424
ANLATICI: Demir yapmaya başlayınca,
dev yıldızın sonu geldi.

398
00:30:16,928 --> 00:30:20,864
Merkezde şiddetli bir savaş
gerçekleşir:

399
00:30:20,898 --> 00:30:25,135
enerji dışarı doğru itilir,
onu tutarak,

400
00:30:25,169 --> 00:30:28,772
yer çekimi isterken
onu içeriye doğru ezmek.

401
00:30:30,842 --> 00:30:37,180
Savaş yıldız olarak devam ediyor
daha ağır ve daha ağır elementler yapar

402
00:30:37,215 --> 00:30:41,785
enerji üretirken
toplam çöküşü savuşturmak.

403
00:30:45,089 --> 00:30:50,360
Ama demir oluşturmaya başladığında,
savaş kaybedildi.

404
00:30:54,632 --> 00:30:57,834
FILIPPENKO: Demir çekirdeğinin füzyonu
daha ağır şeylere

405
00:30:57,869 --> 00:31:01,204
enerji açığa çıkarmaz,
enerjiyi emer.

406
00:31:01,239 --> 00:31:03,540
Böylece bir demir çekirdek oluşur,

407
00:31:03,574 --> 00:31:07,544
ama sonunda oluyor
o kadar büyük ki yerçekimi kazanıyor.

408
00:31:07,578 --> 00:31:09,846
Demir çekirdek çöker.

409
00:31:09,881 --> 00:31:13,550
Bir saniyeden kısa sürede
dış katmanlar içe doğru çöker,

410
00:31:13,584 --> 00:31:17,354
sonra toparlan ve havaya uç
paramparça.

411
00:31:37,608 --> 00:31:44,114
ANLATICI: Ama bu ölümden
yeni hayat geliyor.

412
00:31:44,148 --> 00:31:48,585
[tren kornası çalar]

413
00:31:58,763 --> 00:32:03,300
[korna çalıyor]

414
00:32:03,334 --> 00:32:05,001
FILIPPENKO: Burada bir dökümhanedeyiz.

415
00:32:05,036 --> 00:32:09,873
ve erimiş demir döküyorlar
eski makinelerden,

416
00:32:09,907 --> 00:32:13,376
ve parça yapacaklar
o demirden yeni makineler için.

417
00:32:13,411 --> 00:32:15,278
Yani onu geri dönüştürüyorlar.

418
00:32:15,313 --> 00:32:19,382
Ama tüm bu demir yaratıldı
ve kozmosa fırlatıldı

419
00:32:19,417 --> 00:32:24,087
patlayan devasa yıldızlar tarafından
süpernova olarak.

420
00:32:25,823 --> 00:32:29,893
Bu patlamalar demiri yarattı,
onu kozmosa fırlattım,

421
00:32:29,927 --> 00:32:33,897
ve sonra şirketleşti
bizimki gibi gezegen sistemlerine.

422
00:32:33,931 --> 00:32:40,604
Ama sonuçta demir atomları
patlayan yıldızlar tarafından yaratıldı.

423
00:32:40,638 --> 00:32:46,810
ANLATICI: Süpernovalar
yıldız şehrimizin sanayi bölgeleri

424
00:32:46,844 --> 00:32:51,181
kozmik dökümhaneler
yeni unsurlar oluşturan.

425
00:32:54,552 --> 00:32:56,753
Korkunç patlamalarda

426
00:32:56,787 --> 00:33:00,490
ağır elementler dışarı püskürtülür
galaksimize,

427
00:33:00,525 --> 00:33:04,361
onu milyarlarca yıl boyunca zenginleştiriyor.

428
00:33:04,395 --> 00:33:07,264
FILIPPENKO: Eğer bazı yıldızlar
patlamak değildi

429
00:33:07,298 --> 00:33:11,501
sanayi bölgelerinde
Samanyolumuz gibi galaksilerin

430
00:33:11,536 --> 00:33:15,505
o zaman bunlara sahip olmazdık
Dünyadaki sanayi bölgeleri.

431
00:33:15,540 --> 00:33:16,907
Her şey birbiriyle bağlantılı.

432
00:33:16,941 --> 00:33:20,710
Hepimiz kozmosa bağlıyız.

433
00:33:20,745 --> 00:33:23,847
ANLATICI: Bugünkü hayatlarımız
sadece mümkün

434
00:33:23,881 --> 00:33:28,752
yaşanan olaylar nedeniyle
binlerce milyonlarca yıl önce

435
00:33:28,786 --> 00:33:32,389
süpernovaların kalbinde.

436
00:33:32,423 --> 00:33:35,492
[korna çalıyor]

437
00:33:38,629 --> 00:33:43,366
FILIPPENKO: Bunu anlamak büyüleyici
vücudumuzdaki ağır elementlerin,

438
00:33:43,401 --> 00:33:46,870
hücrelerimizdeki karbon
Kemiklerimizdeki kalsiyum,

439
00:33:46,904 --> 00:33:51,074
soluduğumuz oksijen,
kırmızı kan hücrelerimizdeki demir,

440
00:33:51,108 --> 00:33:54,578
tüm bu ağır elementler
sentezlendi,

441
00:33:54,612 --> 00:33:58,048
aracılığıyla yaratıldı
yıldızlarda nükleer reaksiyonlar

442
00:33:58,082 --> 00:34:02,619
ve kozmosa fırlatıldı
süpernova tarafından.

443
00:34:06,924 --> 00:34:13,196
ANLATICI: Ama yalnızca bir avuç yıldız
süpernova olarak ölebilecek kadar büyükler.

444
00:34:13,231 --> 00:34:19,469
Çoğu yıldız, güneşimiz gibi,
daha yumuşak bir ölüme maruz kal.

445
00:34:19,503 --> 00:34:23,206
FILIPPENKO: Çoğu yıldız ölmez
dehşet verici bir patlamada.

446
00:34:23,241 --> 00:34:26,076
Mesela kendi güneşimiz,
tipik bir yıldız,

447
00:34:26,110 --> 00:34:28,778
bir hıçkırıkla ölecek,
patlama değil.

448
00:34:33,684 --> 00:34:36,853
ANLATICI: Ölüm geliyor
yer çekimi içeri girdiğinde

449
00:34:36,887 --> 00:34:42,292
sonunda yenik düştü
nükleer enerjinin dışarı itilmesine.

450
00:34:45,529 --> 00:34:51,501
Bu olduğunda, herhangi bir yıldız,
güneşimiz bile ölecek.

451
00:34:53,804 --> 00:34:55,972
FILIPPENKO: Yaklaşık olarak
dört ya da beş milyar yıl

452
00:34:56,007 --> 00:35:00,277
çok daha büyük bir yıldıza dönüşecek,
kırmızı dev denilen bir yıldız,

453
00:35:00,311 --> 00:35:02,679
ve gazların dış atmosferi

454
00:35:02,713 --> 00:35:06,549
çok gevşek tutulacak
o zaman güneş tarafından

455
00:35:06,584 --> 00:35:12,188
gazların yavaşça üfleneceği,
kozmik geğirme dediğim şeyde.

456
00:35:14,225 --> 00:35:18,261
ANLATICI: Bu kozmik geğirmeler
ölen yıldızları geride bırak

457
00:35:18,296 --> 00:35:24,634
sarmal kolları kirleten bunlar
yavaşça element katmanlarını döktü.

458
00:35:26,003 --> 00:35:29,306
HOWELL: Bazı katmanlar oksijendir
ve bazı katmanlar silikondur

459
00:35:29,340 --> 00:35:31,274
ve bazı katmanlar kükürttür,

460
00:35:31,309 --> 00:35:33,209
ve bunlar
gördüğümüz farklı renkler

461
00:35:33,244 --> 00:35:35,979
Hubble Uzay Teleskobu görüntülerinde.

462
00:35:38,282 --> 00:35:44,287
ANLATICI: Güneşimizden çok uzakta değil
bir yıldızın ölmekte olduğu yer:

463
00:35:44,322 --> 00:35:47,490
Helis Bulutsusu.

464
00:35:47,525 --> 00:35:52,395
Nasıl olduğuna ışık tutuyor
yıldızların çoğu hayatlarına son veriyor.

465
00:35:56,000 --> 00:36:00,203
Güneşimiz takip edecek
öldüğünde benzer bir yol,

466
00:36:00,237 --> 00:36:03,173
bundan beş milyar yıl sonra.

467
00:36:08,145 --> 00:36:10,847
Ama diğer mahallelerde
galakside,

468
00:36:10,881 --> 00:36:14,484
yıldızlar bir kadere maruz kalıyor
ölümden daha kötü.

469
00:36:14,518 --> 00:36:16,019
Galaksinin merkezinde

470
00:36:16,053 --> 00:36:20,457
yıldızların olduğu bir yer
tamamen yok olmak.

471
00:36:20,491 --> 00:36:25,095
[insanlar çığlık atıyor]

472
00:36:31,635 --> 00:36:35,238
Dünyayı alıyoruz
ev güvenliğinden

473
00:36:35,272 --> 00:36:39,743
şehir merkezine gitmek,
Samanyolu'nun kalbine.

474
00:36:43,547 --> 00:36:50,720
Dinamik, heyecan verici bir bölge.
ama aynı zamanda takılmak için de riskli bir yer.

475
00:36:50,755 --> 00:36:53,123
[çığlık atıyor]

476
00:36:53,157 --> 00:36:59,195
Andrea Ghez 15 yıldan fazla zaman geçirdi
Bu mahalleyi keşfediyorum.

477
00:37:00,464 --> 00:37:02,999
ANDREA GHEZ: Eğer bir geziye çıksaydık
spiral kollardan,

478
00:37:03,033 --> 00:37:05,068
Güneşin yanında olduğumuz yerde,

479
00:37:05,102 --> 00:37:08,405
galaksinin merkezine kadar,
ilginç bir gezi olurdu.

480
00:37:08,439 --> 00:37:11,374
Çok benzer olurdu
banliyölerden taşınmak

481
00:37:11,409 --> 00:37:18,181
çok meşgul birinin kalbine
metropol alanı.

482
00:37:18,215 --> 00:37:23,753
ANLATICI: Şehir merkezine doğru giderken,
yıldız sayısı artar.

483
00:37:23,788 --> 00:37:28,191
GHEZ: Yani yıldızların yoğunluğu
Galaksinin merkezinde muazzam.

484
00:37:28,225 --> 00:37:32,228
Yaklaşık bir milyar kat daha yüksek
burada güneşin yanında olmaktansa.

485
00:37:35,065 --> 00:37:38,201
ANLATICI: Burada, merkezde
galaksinin,

486
00:37:38,235 --> 00:37:41,504
gökyüzünde o kadar çok yıldız var ki

487
00:37:41,539 --> 00:37:45,341
Dünyanın yıkandığını
sürekli ışıkta.

488
00:37:48,312 --> 00:37:54,083
Bu çarpıcı ama tehlikeli
görülmesi gereken manzara.

489
00:37:54,118 --> 00:37:57,954
Yıldızlar sadece birbirine yakın değil.

490
00:37:57,988 --> 00:38:00,957
Süper hızla hareket ediyorlar.

491
00:38:05,563 --> 00:38:06,996
GHEZ: Kalbe gitmek
galaksinin

492
00:38:07,031 --> 00:38:11,000
gitmekten farklı olmayabilir
bir eğlence parkına.

493
00:38:11,035 --> 00:38:13,470
Sürüşler biraz benzer

494
00:38:13,504 --> 00:38:17,006
yıldızların nasıl yörüngede döndüğüne
galaksinin merkezi.

495
00:38:18,909 --> 00:38:23,146
Saatte on milyon mil,
güneşimizle karşılaştırıldığında,

496
00:38:23,180 --> 00:38:27,217
yaklaşık 50 kat daha hızlıdır.

497
00:38:27,251 --> 00:38:30,753
Yani bir şeyler oluyor olmalı
galaksimizin merkezinde

498
00:38:30,788 --> 00:38:32,922
bunu gerçekleştirmek için.

499
00:38:34,825 --> 00:38:39,128
ANLATICI: Ama ne olduğunu bulmak
küçük bir iş değil.

500
00:38:39,163 --> 00:38:44,868
Galaksimizin kalbi yatıyor
26.000 ışıkyılı uzaklıkta.

501
00:38:44,902 --> 00:38:46,603
Gözlemlemek zor

502
00:38:46,637 --> 00:38:51,908
büyük miktarlarda
yıldızlardan, gazdan ve tozdan.

503
00:38:51,942 --> 00:38:55,979
Ve başka bir sorun daha var
eve daha da yakın:

504
00:38:56,013 --> 00:38:58,681
Dünya'nın atmosferi.

505
00:39:00,217 --> 00:39:01,518
GHEZ: Atmosfer
bizim için harika.

506
00:39:01,552 --> 00:39:03,186
Hayatta kalmamızı sağlar
burada, Dünya'da,

507
00:39:03,220 --> 00:39:06,856
ama bu tam bir baş ağrısı
gökbilimciler için.

508
00:39:06,891 --> 00:39:08,424
Soruna çok benziyor

509
00:39:08,459 --> 00:39:11,094
bir çakıl taşına bakmaktan
bir derenin dibinde.

510
00:39:11,128 --> 00:39:13,963
Deredeki su
geçiyor ve çalkantılı

511
00:39:13,998 --> 00:39:16,699
ve bu bunu çok zorlaştırıyor
net bir vizyon elde etmek için.

512
00:39:16,734 --> 00:39:19,202
Aynı şekilde bakarak
Dünya'nın atmosferi aracılığıyla

513
00:39:19,236 --> 00:39:24,874
net görüntüler elde etmemizi engelliyor
Galaksinin merkezindeki yıldızlardan.

514
00:39:24,909 --> 00:39:26,943
ANLATICI:
Yani gökbilimciler Ghez'i seviyor

515
00:39:26,977 --> 00:39:30,480
bir tekniğe yönelmek
uyarlanabilir optik denir

516
00:39:30,514 --> 00:39:33,583
Daha iyi bir görüş elde etmek için.

517
00:39:33,617 --> 00:39:38,288
Bir lazer ışınının nasıl olduğunu ölçerek
Hareket eden havada bozulur,

518
00:39:38,322 --> 00:39:42,992
telafi etmek mümkün
atmosferin bulanıklaştırma etkisi için.

519
00:39:44,361 --> 00:39:46,396
GHEZ: Öyleyse sana göstereyim
bir örnek

520
00:39:46,430 --> 00:39:49,098
ne kadar güçlü
uyarlanabilir optik.

521
00:39:49,133 --> 00:39:50,300
Görmek istediğimiz yıldızlar

522
00:39:50,334 --> 00:39:52,735
olanlar mı
tam ortasında,

523
00:39:52,770 --> 00:39:53,970
ve biz kalbi düşünüyoruz
galaksinin

524
00:39:54,004 --> 00:39:57,640
bu kutunun tam ortasında,
ki burada ortaya çıktı.

525
00:39:57,675 --> 00:40:01,177
Uyarlanabilir optikler olmadan bu bölge
tamamen bulanık görünüyor.

526
00:40:01,211 --> 00:40:03,112
Tek tek yıldızları görmüyorsunuz.

527
00:40:03,147 --> 00:40:08,751
Uyarlanabilir optiklerle
tek tek yıldızları görüyorsunuz.

528
00:40:08,786 --> 00:40:12,755
ANLATICI: 15 yıldır Ghez
kızılötesi görüntüler aldı

529
00:40:12,790 --> 00:40:15,658
kalbindeki yıldızlardan
galaksinin

530
00:40:15,693 --> 00:40:20,863
olağanüstü bir şey üretmek
hızlandırılmış film.

531
00:40:20,898 --> 00:40:23,399
GHEZ: Yakınlaştırırsak
galaksinin tam kalbine

532
00:40:23,434 --> 00:40:25,168
aslında görebiliriz
aldığımız veriler

533
00:40:25,202 --> 00:40:26,869
son 15 yılda,

534
00:40:26,904 --> 00:40:28,271
ve yıldızları görebilirsin

535
00:40:28,305 --> 00:40:30,173
ve muazzam hareketi görebilirsiniz
yaşadıklarını.

536
00:40:30,207 --> 00:40:33,610
özellikle SO-2,
en sevdiğim yıldız hangisi

537
00:40:33,644 --> 00:40:35,645
her gökbilimci
favori biri var

538
00:40:35,679 --> 00:40:37,714
böylece SO-2'yi görebilirsiniz
etrafta dolaşıyor

539
00:40:37,748 --> 00:40:40,850
ve özellikle şunu görebilirsiniz,
çerçevenin merkezine ulaştıkça,

540
00:40:40,884 --> 00:40:42,452
çok daha hızlı hareket eder.

541
00:40:42,486 --> 00:40:45,355
Yani ilginç bir şey var
o bölgeden geçerken.

542
00:40:45,389 --> 00:40:48,625
Yani her şeyi bir araya getirerek,
Yaptığımız tüm ölçümler,

543
00:40:48,659 --> 00:40:50,393
yapmayı başardık
bir animasyon

544
00:40:50,427 --> 00:40:56,032
yıldızların nasıl hareket ettiğini gösteren
15 yıl boyunca.

545
00:40:56,066 --> 00:40:59,736
Her yıldız kırbaçlanıyor
galaksinin merkezi civarında.

546
00:40:59,770 --> 00:41:02,472
özellikle en dikkat çekici şey
fark edeceğiniz

547
00:41:02,506 --> 00:41:05,708
SO-2'nin hareketidir.

548
00:41:05,743 --> 00:41:09,379
Yani SO-2 inanılmaz bir şekilde devam ediyor
hız treni yolculuğu.

549
00:41:09,413 --> 00:41:13,282
çırpınarak geliyor
ve sonra geri çekilin.

550
00:41:13,317 --> 00:41:16,085
ANLATICI: Bir nesnenin sahip olması için
yeterli yer çekimi kuvveti

551
00:41:16,120 --> 00:41:21,924
SO-2'yi hızlı yörüngeye göndermek
galaksinin merkezi civarında...

552
00:41:21,959 --> 00:41:26,295
aynı zamanda çok büyük bir kütleye sahip olmalıdır.

553
00:41:31,802 --> 00:41:35,204
GHEZ: SO-2 etrafta dolaşıyor
15 yılda bir,

554
00:41:35,239 --> 00:41:40,843
ve bize söylediği şey şu ki orada
Güneşin kütlesinin dört milyon katıdır

555
00:41:40,878 --> 00:41:43,746
yörüngesine hapsedilmiştir.

556
00:41:46,984 --> 00:41:49,886
ANLATICI: Gökbilimciler biliyor
tek bir yarışmacının

557
00:41:49,920 --> 00:41:54,824
dev bir kütlesi olan
ama çok küçük.

558
00:41:54,858 --> 00:41:57,060
GHEZ: Yani bu inanılmaz bir şey
kütle miktarı

559
00:41:57,094 --> 00:41:58,961
çok küçük bir hacmin içinde,

560
00:41:58,996 --> 00:42:03,633
ve bu anahtar
bir kara delik olduğunu kanıtlamak için.

561
00:42:03,667 --> 00:42:06,369
ANLATICI: Ve böylece merkezde
galaksimizin

562
00:42:06,403 --> 00:42:09,372
devasa bir kara delik yatıyor,

563
00:42:09,406 --> 00:42:15,445
Yerçekimi çok güçlü olan bir nesne
ışık bile ondan kaçamaz.

564
00:42:18,148 --> 00:42:23,152
Bu gerçek bir görüntü
galaksimizin merkezinde.

565
00:42:24,521 --> 00:42:26,956
Kara deliği göremiyoruz

566
00:42:26,990 --> 00:42:33,930
ama parlak bulutları görebiliriz
toz ve gaz ona doğru spiral çizerek geliyor.

567
00:42:36,967 --> 00:42:39,702
Kara deliğe yaklaşıyoruz.

568
00:42:39,737 --> 00:42:44,307
Bir nehrin ortasındadır
toz ve gazdan...

569
00:42:46,977 --> 00:42:52,515
...parçalanan yıldızların kalıntıları
çok yaklaştıktan sonra.

570
00:42:56,720 --> 00:42:58,654
GHEZ: Kara delikler zamanla büyür,

571
00:42:58,689 --> 00:43:02,024
ve bu olur
Üzerine düşen malzeme ile

572
00:43:02,059 --> 00:43:03,593
onun üzerine birikir,

573
00:43:03,627 --> 00:43:06,863
ve bu malzeme gelebilir
her iki gaz formunda

574
00:43:06,897 --> 00:43:12,702
ya da parçalanan yıldızlar
kara deliğin kendisi tarafından.

575
00:43:12,736 --> 00:43:17,774
ANLATICI: Ortada
görünmez kara deliktir.

576
00:43:17,808 --> 00:43:22,578
Beslendiği malzeme budur.

577
00:43:22,613 --> 00:43:26,983
Parlayan bölge
birikim diskidir.

578
00:43:27,017 --> 00:43:29,719
Burada yıldız kalıntıları içeriye doğru düşüyor

579
00:43:29,753 --> 00:43:33,055
ve etrafta kırbaçlanıyor
şaşırtıcı bir hızla.

580
00:43:33,090 --> 00:43:37,326
Sürtünme enkazı ısıtır
bu kadar yüksek sıcaklıklara

581
00:43:37,361 --> 00:43:40,963
beyaz sıcak parlıyor.

582
00:43:40,998 --> 00:43:43,432
GHEZ: Yani galaksimizin merkezinde
bir kara deliğimiz var.

583
00:43:43,467 --> 00:43:45,101
Artık biliyoruz ki bugün,

584
00:43:45,135 --> 00:43:48,805
ama üretmiyor
muazzam miktarda enerji.

585
00:43:48,839 --> 00:43:52,508
Yani belki şunu söyleyebiliriz:
diyette olan bir kara delik.

586
00:43:52,543 --> 00:43:57,246
Sadece yok
ziyafet çekecek bir sürü malzeme.

587
00:43:57,281 --> 00:44:01,384
ANLATICI: Ama ne olurdu?
SO-2 ve diğer yıldızlar ise

588
00:44:01,418 --> 00:44:05,521
içeriye doğru çekildi
kara deliğin yanında mı?

589
00:44:05,556 --> 00:44:08,457
GHEZ: Ne zaman olur?
bu malzeme kara deliğin üzerine düşüyor

590
00:44:08,492 --> 00:44:09,959
bu kara delik mi,

591
00:44:09,993 --> 00:44:12,628
ilişkili radyasyon var
kara delik ile

592
00:44:12,663 --> 00:44:14,697
ve bu jetleri üretebilir,

593
00:44:14,731 --> 00:44:18,634
merkezden dışarı fışkırıyor
galaksinin.

594
00:44:18,669 --> 00:44:22,939
ANLATICI: Atom altı parçacıkları dışarı püskürtmek
ışık hızına yakın,

595
00:44:22,973 --> 00:44:27,310
kirişler şöyle
geniş kozmik projektörler.

596
00:44:39,056 --> 00:44:41,624
Burası Messier 87.

597
00:44:41,658 --> 00:44:48,030
büyük bir eliptik galaksi
kalbinde süper kütleli bir kara delik var.

598
00:44:48,065 --> 00:44:52,735
Kendi yıldızlarıyla ziyafet çekiyor.

599
00:44:52,769 --> 00:44:55,171
Parlak çekirdeğinden ateş ediyor

600
00:44:55,205 --> 00:44:59,809
seyahat eden jetler mi
5.000 ışık yılının üzerinde.

601
00:45:01,545 --> 00:45:05,114
GHEZ: Bunları çağırmayı seviyorum
galaksi dünyasının primadonna'ları.

602
00:45:05,148 --> 00:45:09,552
Bunlar yüzde on
Gösterişli galaksiler.

603
00:45:12,656 --> 00:45:15,825
ANLATICI: Gökbilimciler inanıyor
o devasa kara delik

604
00:45:15,859 --> 00:45:17,560
Samanyolu'nun kalbinde

605
00:45:17,594 --> 00:45:21,030
en başından beri oradaydı.

606
00:45:23,433 --> 00:45:27,203
Ama geri dönmek için
galaksinin ilk başladığı yere,

607
00:45:27,237 --> 00:45:33,376
en eskiye yolculuk yapmalıyız
yıldız şehrimizdeki mahalle.

608
00:45:44,221 --> 00:45:48,257
Yukarıya doğru seyahat ediyoruz
güneş sistemimizden uzakta,

609
00:45:48,292 --> 00:45:52,962
sarmal kollardan
Samanyolu'muzun.

610
00:45:52,996 --> 00:46:00,469
İleride geniş yıldız kümeleri yatıyor
yıldız şehrimizin kalbinin yörüngesinde.

611
00:46:03,040 --> 00:46:06,842
Bunlardan 150'den fazlası var.

612
00:46:09,413 --> 00:46:13,683
Bu uydu şehirler,
küresel kümeler denir

613
00:46:13,717 --> 00:46:19,722
birinin cevabını tut
astronomideki en büyük gizemler:

614
00:46:19,756 --> 00:46:23,559
galaksimizin gerçek yaşı.

615
00:46:26,596 --> 00:46:30,466
BULLOCK: Küresel kümeler
gerçekten büyüleyici yıldız grupları.

616
00:46:30,500 --> 00:46:32,969
Onlar hakkında içerirler
her biri bir milyon yıldız,

617
00:46:33,003 --> 00:46:35,071
ve olan şey
onlar hakkında gerçekten harika

618
00:46:35,105 --> 00:46:39,775
yıldızlar mı
gerçekten sıkı bir şekilde paketlenmiş.

619
00:46:39,810 --> 00:46:41,344
KIRSHNER: Eğer ziyaret edebilirsen
küresel bir küme,

620
00:46:41,378 --> 00:46:44,447
gece gökyüzü olurdu
muhteşem,

621
00:46:44,481 --> 00:46:48,417
yıldızların çoğunun nerede olacağı
dolunay kadar parlak.

622
00:46:48,452 --> 00:46:53,122
Ve gece gökyüzü her yöne doğru
yakınlardaki parlak yıldızlarla dolacaktı.

623
00:46:53,156 --> 00:46:55,558
Her zaman havai fişek gibi olurdu.

624
00:46:58,829 --> 00:47:01,664
ANLATICI: Şeffaflığın yanı sıra
yıldız sayısı,

625
00:47:01,698 --> 00:47:06,902
daha da ilgi çekici bir şey var
Bu kümeler hakkında.

626
00:47:06,937 --> 00:47:08,971
BULLOCK: Çok ilginç olanlardan biri
küresel kümelerin yönleri

627
00:47:09,006 --> 00:47:13,209
genç yıldızlardan eser yok mu?

628
00:47:15,912 --> 00:47:19,982
ANLATICI: Yıldızlar insanlar gibidir.

629
00:47:20,017 --> 00:47:24,487
Şunlara bak,
ve yaşlarını tahmin edebilirsiniz

630
00:47:24,521 --> 00:47:28,424
ve yaşadıkları hayatlar.

631
00:47:28,458 --> 00:47:34,130
İnsanlarla, gri saçlarla ve kırışıklıklarla
anlatan işaretlerdir.

632
00:47:34,164 --> 00:47:37,967
Yıldızların rengi ve boyutu vardır.

633
00:47:40,037 --> 00:47:42,004
BULLOCK: Yani en büyük yıldızlar,
en büyük yıldızlar,

634
00:47:42,039 --> 00:47:45,408
en çok gazı olanlar,
Hayatı hızlı şeritte yaşayın.

635
00:47:45,442 --> 00:47:47,543
Çok kısa yaşıyorlar
miktarda zaman.

636
00:47:47,577 --> 00:47:50,413
Ama çok parlak yanıyorlar
ve çok çok ateşliler,

637
00:47:50,447 --> 00:47:53,616
ve bu yüzden mavi olma eğilimindedirler.

638
00:47:53,650 --> 00:47:55,918
KIRSHNER: Öte yandan
kırmızı yıldızların var,

639
00:47:55,952 --> 00:47:59,121
enerjilerini kullananlar
çok muhafazakar bir şekilde,

640
00:47:59,156 --> 00:48:02,324
uzun süre dayanır,
çok fazla parlamayın.

641
00:48:02,359 --> 00:48:05,494
Ve bu yıldızlar kalıcıdır
çok uzun zamandır.

642
00:48:05,529 --> 00:48:07,363
BULLOCK: Yani ölçerek
parlaklıklar

643
00:48:07,397 --> 00:48:10,399
ve yıldızların renkleri
küresel bir kümede,

644
00:48:10,434 --> 00:48:12,068
çözebiliriz
kaç yaşındalar?

645
00:48:12,102 --> 00:48:13,469
Ve işte dikkat çekici olan şey.

646
00:48:13,503 --> 00:48:15,638
Çok yaşlılar.

647
00:48:15,672 --> 00:48:18,841
Küresel kümeler, en azından yıldızlar
küresel kümelerde,

648
00:48:18,875 --> 00:48:23,179
çoğu durumda neredeyse
evrenin kendisi kadar eski.

649
00:48:27,317 --> 00:48:31,620
ANLATICI: Küresel kümeler
yaşayan fosillerdir.

650
00:48:31,655 --> 00:48:34,523
Keşfediyor gibiler
bir insan topluluğu

651
00:48:34,558 --> 00:48:37,893
etrafta kimler vardı
taş devrinden beri.

652
00:48:40,764 --> 00:48:46,402
Burada bazı yıldızlar parlıyor
12 milyar yıldır

653
00:48:46,436 --> 00:48:49,805
güneşin iki katından daha uzundur.

654
00:48:49,840 --> 00:48:54,710
Ve bu yerleştirmede yararlı bir araçtır.
Samanyolu'nda bir çağ.

655
00:48:56,813 --> 00:48:59,148
BULLOCK: Küresel kümeler
galaksimizin bir parçasıdır.

656
00:48:59,182 --> 00:49:00,282
Galaksimizin yörüngesindeler.

657
00:49:00,317 --> 00:49:03,352
Bir bakıma onlar iz sürüyorlar
galaksimizin kendisi.

658
00:49:03,386 --> 00:49:05,921
Ve böylece aslında
küresel kümeler o kadar eski ki,

659
00:49:05,956 --> 00:49:08,791
galaksinin yaşlı olduğunu gösteriyor.

660
00:49:11,795 --> 00:49:15,131
ANLATICI: Ve galaksimiz
sadece yaşlı değil...

661
00:49:15,165 --> 00:49:18,834
çok eski.

662
00:49:18,869 --> 00:49:25,074
Aslında Samanyolu da bunlardan biridir.
evrendeki en eski nesnelerden.

663
00:49:25,108 --> 00:49:29,712
Neredeyse o zamandan beri buralardaydı
tüm evrenin başlangıcı

664
00:49:29,746 --> 00:49:32,681
en az 12 milyar yıl.

665
00:49:34,784 --> 00:49:40,222
Küresel kümeler de gösteriyor
o zamanlar galaksinin kimyası

666
00:49:40,257 --> 00:49:44,460
çok farklıydı
bugün nasıl olduğundan.

667
00:49:46,863 --> 00:49:49,765
KIRSHNER: Ölçebiliriz
Bu yıldızların kimyasal özellikleri.

668
00:49:49,799 --> 00:49:54,270
Çok düşük bolluğa sahip oldukları ortaya çıktı
ağır elementlerdendir.

669
00:49:54,304 --> 00:49:58,073
Demir gibi şeyler çok nadirdir
küresel küme yıldızlarında,

670
00:49:58,108 --> 00:50:00,709
Güneş gibi bir yıldızla karşılaştırıldığında.

671
00:50:02,746 --> 00:50:08,384
ANLATICI: Bu erken galaksi anlamına geliyor
çok daha az renkli bir yerdi.

672
00:50:12,389 --> 00:50:15,591
Ağır elementler olmadan
güzel tonlar yoktu

673
00:50:15,625 --> 00:50:20,462
nebulalarda görüyoruz ve
süpernova kalıntıları bugün.

674
00:50:20,497 --> 00:50:25,801
Daha da önemlisi
yaşamın olmadığı bir galaksiydi.

675
00:50:27,537 --> 00:50:32,808
Yıldızların oluşması milyarlarca yıl sürdü
yeterince ağır elementler oluşturmak için

676
00:50:32,842 --> 00:50:37,880
yaşamın evriminin başlaması için
Samanyolu'nun herhangi bir yerinde...

677
00:50:42,652 --> 00:50:44,620
...birçok kişiyi merakta bırakıyor

678
00:50:44,654 --> 00:50:49,191
galaksi nasıl başardı
bu kadar uzun süre devam etmek.

679
00:50:55,031 --> 00:50:57,566
BULLOCK: Bulmacalardan biri
galaksimiz hakkında

680
00:50:57,601 --> 00:51:01,136
olduğunu biliyoruz
yıldızlar sürekli oluşuyor

681
00:51:01,171 --> 00:51:03,472
yaklaşık sonuncusu için
on milyar yıl.

682
00:51:03,506 --> 00:51:06,175
Ama bu hızla tüketiliyor
şimdi gaz var

683
00:51:06,209 --> 00:51:08,844
yeni yıldızlar oluşturuyor,
o gazı bir an önce yakmalı.

684
00:51:08,878 --> 00:51:10,179
Yakıtı bitmeli.

685
00:51:10,213 --> 00:51:12,648
Ve böylece olması gerekiyor
yeni yakıt için bir kaynak.

686
00:51:12,682 --> 00:51:16,752
ANLATICI: Bu kaynak olmalı
galaksinin dışında.

687
00:51:16,786 --> 00:51:22,458
Ve son zamanlarda gökbilimciler
şaşırtıcı bir keşifte bulundu:

688
00:51:22,492 --> 00:51:27,463
Küresel kümeler tek değil
Samanyolu'nun etrafında dönen yıldız grupları.

689
00:51:27,497 --> 00:51:31,767
Başka küçük galaksiler de var
galaksimizi çevreleyen

690
00:51:31,801 --> 00:51:35,638
aşırı sönük cüce gökadalar denir.

691
00:51:35,672 --> 00:51:37,339
BULLOCK: Nedeni
neden bilmiyorduk

692
00:51:37,374 --> 00:51:39,642
bu cüce galaksiler hakkında
çok uzun zamandır,

693
00:51:39,676 --> 00:51:42,611
bunlar sözde
ultra sönük cüce galaksiler,

694
00:51:42,646 --> 00:51:45,214
içerdikleri mi
sadece birkaç yüz yıldız,

695
00:51:45,248 --> 00:51:47,016
bin yıldız.

696
00:51:47,050 --> 00:51:50,319
Yani bir yığın bulmaya çalışıyorsun
bin yıldızdan

697
00:51:50,353 --> 00:51:52,755
bir kütleye bakarken
bir milyar yıldızdan.

698
00:51:52,789 --> 00:51:53,789
Kolay değil.

699
00:51:53,823 --> 00:51:55,591
Bu bir iğne
samanlık probleminde.

700
00:51:55,625 --> 00:51:57,793
Ve bunun tek nedeni
kesin haritalarımız var,

701
00:51:57,827 --> 00:52:00,229
bu kesinlik
modern astronomi

702
00:52:00,263 --> 00:52:01,697
bu bizim keşfetmemize olanak sağladı

703
00:52:01,731 --> 00:52:04,767
bunlar son derece ilginç
cüce galaksiler.

704
00:52:07,070 --> 00:52:10,806
ANLATICI: Bu bulunması zor bedenler
gizemi çözmeye yardımcı olabilir

705
00:52:10,840 --> 00:52:13,709
galaksiyi neyin beslediğiyle ilgili.

706
00:52:15,312 --> 00:52:19,114
BULLOCK: Yani bu cüce galaksiler
galaksimizin etrafında vızıldıyorlar.

707
00:52:19,149 --> 00:52:20,649
Onun etrafında yörüngedeler.

708
00:52:20,684 --> 00:52:22,618
Şimdi bazen çok yaklaşıyorlar,

709
00:52:22,652 --> 00:52:25,087
ve çok yaklaştıklarında
parçalanıyorlar.

710
00:52:25,121 --> 00:52:29,925
Aslında yenirler
bir anlamda galaksimiz tarafından.

711
00:52:29,959 --> 00:52:34,563
ANLATICI: Bu bilgisayar modeli
cüce galaksileri renkli diskler olarak gösterir

712
00:52:34,597 --> 00:52:37,733
galaksimiz merkezde.

713
00:52:37,767 --> 00:52:43,105
Zamanla galaksimiz
cüce galaksileri kendine çeker,

714
00:52:43,139 --> 00:52:46,742
onları yutar ve kullanır
onların gazı ve tozu

715
00:52:46,776 --> 00:52:50,746
sonunda yeni yıldızlar oluşturacak.

716
00:52:53,116 --> 00:52:54,383
BULLOCK: Hemen hemen aynı şekilde

717
00:52:54,417 --> 00:52:57,486
büyük bir şehrin bir nevi
komşularını yamyamlaştırıyor,

718
00:52:57,520 --> 00:53:02,424
Samanyolu yamyamlık yapıyor
cüce galaksi nüfusu.

719
00:53:02,459 --> 00:53:05,494
ANLATICI: Küresel kümeler
ve cüce galaksiler

720
00:53:05,528 --> 00:53:10,299
önemli bilgiler sağlamak
galaksimizin kaç yaşında olduğunu...

721
00:53:10,333 --> 00:53:15,070
ve nasıl yönetildiğini
bu kadar uzun süre hayatta kalmak için.

722
00:53:15,105 --> 00:53:20,075
Bu bedenlerin bir zamanlar düşünüldüğü
Samanyolu'nun şehir sınırlarını işaretlemek için,

723
00:53:20,110 --> 00:53:24,813
en dıştakiler
yıldız şehrimizin.

724
00:53:24,848 --> 00:53:29,551
Ancak bugün gökbilimciler
tüm bunları yeniden düşünüyoruz.

725
00:53:29,586 --> 00:53:34,423
Galaksimiz daha büyük olabilir
görebildiklerimizden daha

726
00:53:34,457 --> 00:53:39,461
daha da yayılıyor
hayal ettiğimizden daha fazla.

727
00:53:43,433 --> 00:53:45,100
Dünyamızı topluyoruz

728
00:53:45,135 --> 00:53:48,370
ve sessiz banliyömüzden taşınıyoruz
yeni bir mahalleye

729
00:53:48,405 --> 00:53:51,607
dış spiral kolda
galaksimizin.

730
00:53:51,641 --> 00:53:53,942
Burada gizemi ortaya çıkaracağız

731
00:53:53,977 --> 00:53:59,047
tüm yıldızları tutan şeyin
birlikte Samanyolu'nda.

732
00:54:01,651 --> 00:54:06,121
Yeni adresimiz gece gökyüzünden
biraz farklı görünüyor.

733
00:54:06,156 --> 00:54:11,126
Samanyolu daha küçüktür
ve gökyüzü daha karanlık.

734
00:54:11,161 --> 00:54:17,466
Burada, onbinlerce ışıkyılı uzaklıkta
galaksimizin merkezinden uzakta,

735
00:54:17,500 --> 00:54:21,870
hala bağlıyız
yer çekimi kuvvetiyle.

736
00:54:24,441 --> 00:54:26,575
BULLOCK: Yer çekimi kuvvettir
bu herhangi iki nesneyi yapar

737
00:54:26,609 --> 00:54:28,277
birbirlerine doğru ilerlemek istiyorlar.

738
00:54:32,415 --> 00:54:38,821
ANLATICI: Dünya üzerinde şehirler inşa edilir
demir kirişli ve beton kirişli

739
00:54:38,855 --> 00:54:44,760
tutan görünmez bir iskele
Yer çekimine karşı binalar.

740
00:54:47,464 --> 00:54:54,036
Bu iskele olmadan gökdelenler
çökecek ve köprüler çökecek.

741
00:54:57,407 --> 00:55:02,511
Yerçekimi Dünya'yı yönetir
ve tüm evren.

742
00:55:10,286 --> 00:55:15,524
Kütlesi olan her şey
bir çekim kuvveti vardır.

743
00:55:15,558 --> 00:55:19,361
Kütle ne kadar fazlaysa,
çekiş o kadar güçlü olur.

744
00:55:21,664 --> 00:55:28,470
200 milyar yıldızla,
Samanyolu'nun devasa bir kütlesi var

745
00:55:28,505 --> 00:55:32,975
ve muazzam
buna uygun yerçekimsel çekim.

746
00:55:33,009 --> 00:55:38,280
Yani bir bina gibi galaksimiz
ayrıca desteklenmeye ihtiyacı var

747
00:55:38,314 --> 00:55:41,416
yer çekimi kuvvetine karşı.

748
00:55:43,786 --> 00:55:45,854
BULLOCK: Diski hayal edin
galaksimizin.

749
00:55:45,889 --> 00:55:47,789
Eğer bir yıldız diski alsaydın

750
00:55:47,824 --> 00:55:48,824
ve onu oraya koy,

751
00:55:48,858 --> 00:55:50,359
yer çekimi bunu yapma eğiliminde olacaktır

752
00:55:50,393 --> 00:55:52,194
bu disk kendi üzerine çöküyor,

753
00:55:52,228 --> 00:55:54,263
ve hemen olurdu
sadece birlikte düşelim.

754
00:55:54,297 --> 00:55:56,698
Gördüğümüz bu değil
galaksiyle.

755
00:55:56,733 --> 00:56:00,002
Aslında yıldızlar oluyor
merkezin etrafında dönüyorlar,

756
00:56:00,036 --> 00:56:01,770
ve onları ayakta tutan da bu
düşmekten,

757
00:56:01,804 --> 00:56:05,774
Dünya'nınkiyle hemen hemen aynı şekilde
güneşin etrafında dönüyor.

758
00:56:06,910 --> 00:56:11,847
ANLATICI: Güneş sistemimizdeki gezegenler
hassas bir denge içindeyiz--

759
00:56:11,881 --> 00:56:14,616
yerçekimi onları güneşe doğru çeker

760
00:56:14,651 --> 00:56:20,822
yörünge hızları isterken
onları uzaya fırlatmak.

761
00:56:22,692 --> 00:56:24,793
Dengede kalabilmek için,

762
00:56:24,827 --> 00:56:29,865
güneşe uzak gezegenler
daha yavaş yörüngede dönmesi gerekiyor.

763
00:56:31,234 --> 00:56:33,001
BULLOCK: Eğer gidersen
daha uzak gezegenlere

764
00:56:33,036 --> 00:56:34,469
güneş sisteminin sınırında,

765
00:56:34,504 --> 00:56:37,205
güneşin etrafında dönüyorlar
Dünya'dan çok daha yavaş,

766
00:56:37,240 --> 00:56:40,075
ve bunun nedeni
yer çekimi daha zayıftır.

767
00:56:40,109 --> 00:56:45,180
ANLATICI: Aynı şey geçerli olmalı
Samanyolu'ndaki yıldızlar için.

768
00:56:45,214 --> 00:56:49,818
Hepsi merkezin etrafında dönüyor
galaksinin,

769
00:56:49,852 --> 00:56:54,823
ama kolun dış kısmındaki yıldızlar
daha yavaş seyahat etmeli

770
00:56:54,857 --> 00:56:58,493
daha yakın olanlardan
galaksinin kalbine.

771
00:56:58,528 --> 00:57:00,796
BULLOCK: İlginç olan ne?
olan bu değil mi?

772
00:57:04,434 --> 00:57:06,501
Dış kısımdaki yıldızlar
galaksinin

773
00:57:06,536 --> 00:57:10,739
aynı hızla dönüyorlar
iç kısımlarda olduğu gibi.

774
00:57:10,773 --> 00:57:13,775
ANLATICI: Ve onlar değil
tek olanlar.

775
00:57:13,810 --> 00:57:16,645
BULLOCK: Bu sadece bizim galaksimiz değil;
baktığımız her galaksi.

776
00:57:16,679 --> 00:57:23,118
Baktığımız her galaksi öyle görünüyor ki
dış kısımları çok hızlı dönüyor.

777
00:57:23,152 --> 00:57:24,519
ANLATICI: Bu hızlanan yıldızlar

778
00:57:24,554 --> 00:57:28,290
dışarı atılmalı
tamamen galaksinin.

779
00:57:28,324 --> 00:57:31,627
Ama değiller.

780
00:57:31,661 --> 00:57:34,229
BULLOCK: Bu bir bulmaca.

781
00:57:34,263 --> 00:57:36,565
Bu şu anlama geliyor:
orada çok daha fazla kütle var

782
00:57:36,599 --> 00:57:38,533
bunu göremiyoruz.

783
00:57:40,603 --> 00:57:42,871
ANLATICI: Üreten kütle
yerçekimi

784
00:57:42,905 --> 00:57:47,075
bu yıldızları tutan
onların yörüngelerinde.

785
00:57:49,679 --> 00:57:52,614
Fakat gökbilimciler ne zaman
kütleyi ara,

786
00:57:52,649 --> 00:57:57,219
var gibi görünüyor
orada hiçbir şey yok...

787
00:57:57,253 --> 00:58:04,760
Joel Primack gibi önde gelen kozmologlar
şaşırtıcı bir sonuca varıyoruz.

788
00:58:04,794 --> 00:58:06,762
JOEL PRIMACK: Bütün galaksiler,

789
00:58:06,796 --> 00:58:10,265
tüm yıldızlar, gaz ve toz
ve gezegenler ve diğer her şey

790
00:58:10,299 --> 00:58:13,635
ile görebileceğimiz
en büyük teleskoplarımız,

791
00:58:13,670 --> 00:58:18,940
yüzde birin yaklaşık yarısını temsil ediyor
aslında orada olanın.

792
00:58:18,975 --> 00:58:20,709
Gerisi görünmez.

793
00:58:20,743 --> 00:58:25,514
Çoğunlukla gizemli bir maddedir
buna karanlık madde diyoruz.

794
00:58:25,548 --> 00:58:27,749
BULLOCK: Karanlık maddeyi göremezsiniz.

795
00:58:27,784 --> 00:58:30,252
Neden sen
normal maddeyi görebilir

796
00:58:30,286 --> 00:58:33,488
çünkü ışık onun üzerinde parlıyor
ve ondan yansıyor.

797
00:58:33,523 --> 00:58:35,223
Beni bu şekilde görebilirsin.

798
00:58:35,258 --> 00:58:36,391
Karanlık madde bu şekilde çalışmıyor.

799
00:58:36,426 --> 00:58:39,695
Işık tam olarak geçiyor
karanlık madde.

800
00:58:39,729 --> 00:58:43,632
Karanlık maddeyi tespit etme şeklimiz
çünkü kütlesi var.

801
00:58:43,666 --> 00:58:47,402
Kitle etkisi olan her şey
yerçekimi yoluyla diğer şeyler.

802
00:58:47,437 --> 00:58:49,838
Kütlenin altın kuralı budur.
kitlenin yaptığı budur,

803
00:58:49,872 --> 00:58:54,042
başka şeyleri çekiyor
yerçekimi nedeniyle.

804
00:58:54,077 --> 00:58:59,881
ANLATICI: Karanlık madde olmadan,
Samanyolu var olamazdı.

805
00:58:59,916 --> 00:59:01,383
BULLOCK: Yani galaksi dönüyor.

806
00:59:01,417 --> 00:59:04,820
Galaksi oldukça hızlı dönüyor.

807
00:59:04,854 --> 00:59:08,557
Bu kadar hızlı dönebilmesinin nedeni
çünkü içinde çok fazla karanlık madde var.

808
00:59:08,591 --> 00:59:12,761
Karanlık maddenin çok fazla kütlesi var
ve bu nedenle çok fazla yerçekimi var,

809
00:59:12,795 --> 00:59:16,898
ve yıldızları tutan da budur
etrafta vızıldayarak.

810
00:59:16,933 --> 00:59:19,101
Eğer sihirli bir şekilde alacak olsaydın
tüm karanlık madde

811
00:59:19,135 --> 00:59:20,502
galaksimizden uzakta,

812
00:59:20,536 --> 00:59:21,536
uçup gidecekti.

813
00:59:21,571 --> 00:59:23,171
Yıldızlar sadece
düz gitmeye devam et

814
00:59:23,206 --> 00:59:26,541
ve çok kısa bir sürede
galaksi yok olacaktı.

815
00:59:26,576 --> 00:59:31,079
PRIMACK: Ortalık karışırdı
her yöne uçan şeyler.

816
00:59:31,114 --> 00:59:32,814
Ve bu sadece doğru değil
galaksimizin,

817
00:59:32,849 --> 00:59:34,082
bu her galaksi için geçerlidir

818
00:59:34,117 --> 00:59:36,852
ve her galaksi kümesi
evrende.

819
00:59:36,886 --> 00:59:40,922
Hepsi bir arada tutuluyor
bu görünmez şey tarafından

820
00:59:40,957 --> 00:59:43,325
buna karanlık madde diyoruz.

821
00:59:43,359 --> 00:59:46,862
BULLOCK: Yani karanlık maddeye ihtiyacımız var.

822
00:59:46,896 --> 00:59:49,798
Bu tutan yapıştırıcı
galaksiler bir arada.

823
00:59:52,468 --> 00:59:54,569
ANLATICI: Keşif
karanlık maddenin

824
00:59:54,604 --> 00:59:59,307
resmimizde devrim yarattı
Samanyolu'nun.

825
00:59:59,342 --> 01:00:05,580
Galaksinin yıldızları temsil ediyor
kütlesinin sadece bir kısmı.

826
01:00:05,615 --> 01:00:11,386
Gerisi görünmez bir haleden oluşuyor
karanlık maddenin

827
01:00:11,420 --> 01:00:17,726
her bir yıldızı çevreleyen
ve galaksideki her yaratık.

828
01:00:20,329 --> 01:00:23,064
PRIMACK: Yıldızlar
sadece merkezi bölge.

829
01:00:23,099 --> 01:00:25,934
Hale en az on kat daha büyük

830
01:00:25,968 --> 01:00:29,437
ve çok daha ağır
on katından fazla

831
01:00:29,472 --> 01:00:33,341
tüm yıldızlardan, gazlardan ve tozlardan daha
bunu görebiliyoruz.

832
01:00:33,376 --> 01:00:38,713
Bütün bu yapı
işte gerçek Samanyolu galaksisi.

833
01:00:38,748 --> 01:00:40,315
Ve bu sadece doğru değil
galaksimizin,

834
01:00:40,349 --> 01:00:43,351
bu her galaksi için geçerlidir
hiç okuduk.

835
01:00:45,721 --> 01:00:51,960
ANLATICI: Ama karanlık madde daha fazlasını yapar
galaksileri bir arada tutmaktan daha fazlası.

836
01:00:51,994 --> 01:00:55,497
Gökbilimciler artık düşünüyor
Samanyolu'nu bağlar

837
01:00:55,531 --> 01:01:02,804
olağanüstü bir yapıya
milyarlarca diğer galaksiyle

838
01:01:02,839 --> 01:01:08,410
ulaşan bir yapı
evrenin en ucuna.

839
01:01:14,383 --> 01:01:17,219
Kendi galaksimizi terk ettik
toprağı almak

840
01:01:17,253 --> 01:01:22,157
milyarlarca ışıkyılı boyunca
uzay ve zamanın.

841
01:01:27,563 --> 01:01:28,763
BULLOCK: Harika şeylerden biri
teleskoplar hakkında

842
01:01:28,798 --> 01:01:31,399
onlar zaman makinesi mi?

843
01:01:31,434 --> 01:01:33,869
Işık sınırlı bir hızla hareket ettiği için

844
01:01:33,903 --> 01:01:35,503
uzaktaki nesnelere baktığımızda

845
01:01:35,538 --> 01:01:39,507
onları oldukları gibi görüyoruz
ışık onları terk ettiğinde.

846
01:01:39,542 --> 01:01:43,345
ANLATICI: Gökbilimciler geriye dönüp bakarken
milyarlarca yıl boyunca,

847
01:01:43,379 --> 01:01:47,148
bir evren görüyorlar
galaksilerle dolu.

848
01:01:50,453 --> 01:01:55,757
Ama bu galaksiler dağınık değil
uzayda rastgele.

849
01:01:58,261 --> 01:02:07,035
Hassas filamentler boyunca kümelenirler
karmaşık bir yapıda dokunmuş

850
01:02:07,069 --> 01:02:10,105
geniş bir kozmik ağ
cevabı tutan

851
01:02:10,139 --> 01:02:14,109
galaksilerin doğuşuna
kendileri.

852
01:02:18,614 --> 01:02:23,084
Bu örtülü bir hikaye
karanlıkta.

853
01:02:23,119 --> 01:02:30,992
Yeterince uzağa ve yavaş yavaş geriye bakın
tüm galaksiler yok olur.

854
01:02:31,027 --> 01:02:34,496
Gizemli bir noktaya ulaştık
zaman dilimi,

855
01:02:34,530 --> 01:02:38,333
12,5 milyar yıl önce.

856
01:02:38,367 --> 01:02:40,669
BULLOCK: Bir zaman dilimi var
göremediğimiz

857
01:02:40,703 --> 01:02:42,370
çünkü henüz hiçbir şey oluşmadı.

858
01:02:42,405 --> 01:02:46,141
Bu çağa denir
karanlık çağlar.

859
01:02:49,078 --> 01:02:53,114
ANLATICI: Karanlık çağlarda,
evren çok farklı bir yerdi

860
01:02:53,149 --> 01:02:56,084
bugün yaşadığımızdan daha

861
01:02:58,688 --> 01:03:02,724
Yoğun bulutlarla dolu
hidrojen gazından.

862
01:03:04,994 --> 01:03:08,897
Tıpkı gazın yıldızları karartması gibi
bugün Samanyolu'nda

863
01:03:08,931 --> 01:03:15,403
bu hidrojen bulutları görüşü engelliyor
erken evrenin içinde.

864
01:03:15,438 --> 01:03:18,540
BULLOCK: Bu son derece sinir bozucu
çünkü bu bölge,

865
01:03:18,574 --> 01:03:22,043
bu zaman periyodu onun içinde kalır,
bir bakıma,

866
01:03:22,078 --> 01:03:25,714
Rosetta Taşı
galaksi oluşumunun

867
01:03:25,748 --> 01:03:28,283
ANLATICI: Ama bir ipucu var
neler olduğuna

868
01:03:28,317 --> 01:03:33,121
bunların içinde yoğun
hidrojen bulutları.

869
01:03:33,155 --> 01:03:34,990
Zamanın daha ilerisine bakın

870
01:03:35,024 --> 01:03:40,829
bir an için sadece 380.000 yıl
büyük patlamadan sonra.

871
01:03:40,863 --> 01:03:44,199
Evren dolu değil
karanlıkla...

872
01:03:47,536 --> 01:03:50,438
ama ışıkla.

873
01:03:50,473 --> 01:03:55,343
Akşam sonrası soluk parıltısı hala görülebiliyor
bugün gökbilimcilere

874
01:03:57,813 --> 01:03:59,014
BULLOCK: Aslında
bu resim muhteşem.

875
01:03:59,048 --> 01:04:01,416
Bu bir resim
erken evrenin.

876
01:04:01,450 --> 01:04:06,521
Bu, gün batımı sonrası kızıllığın bir görüntüsü
büyük patlamadan.

877
01:04:06,555 --> 01:04:10,191
ANLATICI: Evren dolu
sıcak bir atmosfere sahip

878
01:04:10,226 --> 01:04:13,028
Madde ve radyasyon.

879
01:04:15,464 --> 01:04:19,968
Ama şimdiden değişimin tohumları
ekiliyor.

880
01:04:24,740 --> 01:04:26,441
BULLOCK: Nereye baksak
evrende etrafımızda

881
01:04:26,475 --> 01:04:29,844
yapıyı görüyoruz; galaksileri görüyoruz
her yerde.

882
01:04:29,879 --> 01:04:31,713
Bu galaksiler nerede
nereden geldin?

883
01:04:31,747 --> 01:04:34,816
Bu konuda büyük bir ipucu var
bu fotoğrafa gömüldü.

884
01:04:34,850 --> 01:04:36,484
Yakından bakarsanız,
görebilirsin

885
01:04:36,519 --> 01:04:39,320
kırmızı noktalar var
ve mavi noktalar var.

886
01:04:39,355 --> 01:04:43,458
Bu kırmızı bölgeler bölgelerdir
temelde daha fazla şeyin olduğu yerde,

887
01:04:43,492 --> 01:04:48,096
ve mavi bölgeler bölgelerdir
daha az şeyin olduğu yer.

888
01:04:48,130 --> 01:04:50,899
ANLATICI: Bu görüntü ortaya çıkıyor
küçük varyasyonlar

889
01:04:50,933 --> 01:04:55,637
gazın yoğunluğunda
bu erken evreni dolduruyor.

890
01:04:58,107 --> 01:05:02,143
Dakika dalgalanmaları
zamanla büyüyecek.

891
01:05:04,380 --> 01:05:07,882
BULLOCK: Bu dalgalanmaların,
bu ilksel dalgalar,

892
01:05:07,917 --> 01:05:10,785
tohumlar mı
gelecekteki tüm yapıya.

893
01:05:10,820 --> 01:05:15,090
Bu dalgalar sonunda büyüdü
ilk galaksiler haline gelen şeye.

894
01:05:15,124 --> 01:05:17,058
ANLATICI: Gerekiyor
güçlü bir kuvvet

895
01:05:17,093 --> 01:05:21,529
bu kadar küçük bir şeyi büyütmek
çok büyük bir şeyin içine.

896
01:05:21,564 --> 01:05:24,365
BULLOCK: Bu yer çekimi
bu dalgaları güçlendiren,

897
01:05:24,400 --> 01:05:28,536
ve aslında ihtiyacımız var
ek bir yerçekimi kaynağı

898
01:05:28,571 --> 01:05:32,240
bu dalgaları güçlendirmek için
bugün gördüğümüz gibi galaksiler,

899
01:05:32,274 --> 01:05:35,677
ve bu ilave yerçekimi geliyor
karanlık madde şeklinde.

900
01:05:38,848 --> 01:05:43,184
PRIMACK: İlk önce olan şu ki
karanlık madde yapıyı oluşturur.

901
01:05:43,219 --> 01:05:46,554
Sıradan bir mesele
daha sonra karanlık maddeyi takip eder.

902
01:05:46,589 --> 01:05:49,591
Sıradan madde hidrojendir
ve bu aşamada helyum.

903
01:05:49,625 --> 01:05:53,595
Ve hidrojen ve helyum
merkeze düşmek

904
01:05:53,629 --> 01:05:56,264
karanlık madde halelerinin
bunlar oluşuyor,

905
01:05:56,298 --> 01:06:00,502
ve bu olacak
galaksiler.

906
01:06:00,536 --> 01:06:02,770
ANLATICI: Karanlık madde olabilir
eksik bağlantı

907
01:06:02,805 --> 01:06:06,674
bu dakikalık dalgalanmaların arasında
erken evrende

908
01:06:06,709 --> 01:06:11,479
ve geniş kozmik ağ
bu artık alanı dolduruyor.

909
01:06:17,086 --> 01:06:20,955
Ancak karanlık madde görünmez.

910
01:06:22,191 --> 01:06:27,428
Yani aslında onu görmenin bir yolu yok
kozmik ağı yaratıyor.

911
01:06:29,498 --> 01:06:31,633
Ancak süreç simüle edilebilir

912
01:06:31,667 --> 01:06:36,137
dünyanın birinde
en güçlü süper bilgisayarlar.

913
01:06:39,441 --> 01:06:42,877
PRIMACK: İşte NASA Ames'teyiz.

914
01:06:42,912 --> 01:06:48,650
sahip olduğumuz araştırma merkezi
Ülker süper bilgisayarı.

915
01:06:48,684 --> 01:06:54,055
Bu dolapların her biri
512 işlemci içerir.

916
01:06:54,089 --> 01:06:57,692
Sana göstereyim.

917
01:06:57,726 --> 01:07:01,663
Yani bu yarım terabayt
bu dolapların her birinde.

918
01:07:01,697 --> 01:07:03,731
Bu dolaplardan 110 adet var

919
01:07:03,766 --> 01:07:07,702
tamamını oluşturmak için
Ülker süper bilgisayar.

920
01:07:07,736 --> 01:07:09,904
Yani bu gerçekten büyük bir
süper bilgisayar.

921
01:07:09,939 --> 01:07:12,006
Bu NASA'nın en büyüğü.

922
01:07:14,210 --> 01:07:16,311
ANLATICI: Zorluk
eşit derecede büyük

923
01:07:16,345 --> 01:07:18,780
sanal bir evren geliştirmek

924
01:07:18,814 --> 01:07:22,884
ilk başlangıcından itibaren
günümüze kadar

925
01:07:22,918 --> 01:07:30,024
Karanlık maddenin nasıl bir rol oynayabileceğini görmek için
kozmosun şekillendirilmesinde rol oynadılar.

926
01:07:30,059 --> 01:07:33,328
Bunu yapmayı denediyseniz
ev bilgisayarında,

927
01:07:33,362 --> 01:07:36,598
680 yıldan fazla sürecektir.

928
01:07:38,467 --> 01:07:40,201
PRIMACK: Eğer yapıyorsak
işimiz doğru,

929
01:07:40,236 --> 01:07:44,239
resimleri koyabiliriz
İsterseniz bir videoya

930
01:07:44,273 --> 01:07:48,009
bu tüm yapıyı gösterir
evrenin.

931
01:07:48,043 --> 01:07:51,079
ANLATICI: Ve sonuç bu.

932
01:07:51,113 --> 01:07:53,248
Bolşoy denir

933
01:07:53,282 --> 01:07:55,817
muhteşem bir görselleştirme

934
01:07:55,851 --> 01:07:58,886
yapının ne olduğu
karanlık madde şöyle görünebilir

935
01:07:58,921 --> 01:08:01,356
bugün evrende.

936
01:08:05,194 --> 01:08:06,694
PRIMACK: Peki neye bakıyoruz?

937
01:08:06,729 --> 01:08:12,233
yaklaşık 200 milyonluk bir bölgedir
ışık yılı boyunca,

938
01:08:12,268 --> 01:08:15,737
bu aslında sadece küçük bir kısım
gerçekten büyük simülasyonumuzun

939
01:08:15,771 --> 01:08:18,906
Bolşoy dediğimiz,
Rusçada "büyük" anlamına gelen kelime.

940
01:08:18,941 --> 01:08:22,343
Burada gördüğünüz her şey
aslında tamamen görünmez.

941
01:08:22,378 --> 01:08:26,314
Bu görünen evren değil
senin gördüğün.

942
01:08:26,348 --> 01:08:29,651
Parlak noktalar karanlık maddedir.

943
01:08:29,685 --> 01:08:35,757
Onlar karanlık maddenin haleleri
galaksilerin oluştuğu yer.

944
01:08:35,791 --> 01:08:41,062
Ve bu küçük lekelerin her biri
muhtemelen birini temsil ederdi,

945
01:08:41,096 --> 01:08:45,233
veya en fazla bir çift
Samanyolu büyüklüğündeki galaksiler.

946
01:08:45,267 --> 01:08:51,572
Ve galaksilerin olduğunu görebilirsiniz
uzun zincirlerdeler,

947
01:08:51,607 --> 01:08:53,875
biz bunlara filamentler diyoruz.

948
01:08:53,909 --> 01:09:00,381
Temel olarak tüm yapı oluşuyor
bu karanlık madde iplikçikleri boyunca.

949
01:09:03,118 --> 01:09:06,354
ANLATICI: Şimdi geliyor
gerçek başarı testi:

950
01:09:06,388 --> 01:09:09,691
Primack karşılaştırır
Bolşoy kehanetleri

951
01:09:09,725 --> 01:09:15,730
galaksilerin gerçek yapısıyla
bilim adamları evrende görüyorlar.

952
01:09:15,764 --> 01:09:17,398
PRIMACK: Anlayabildiğimiz kadarıyla,

953
01:09:17,433 --> 01:09:20,935
bu simüle edilmiş evrenler
süper bilgisayarlarda yaptığımız

954
01:09:20,969 --> 01:09:23,271
tıpkı gözlemlenen evrene benziyor.

955
01:09:23,305 --> 01:09:25,673
Öyle görünmüyor
herhangi bir tutarsızlık.

956
01:09:25,708 --> 01:09:29,110
Tam da bu şekilde
galaksilerin dağıldığını görüyoruz

957
01:09:29,144 --> 01:09:32,914
gözlemlenen evrende.

958
01:09:32,948 --> 01:09:37,785
ANLATICI: Bolşoy simülasyonları
hayret verici.

959
01:09:37,820 --> 01:09:43,691
Galaksilerin düzenine uyuyorlar
bugün kozmosta mükemmel bir şekilde görülüyor.

960
01:09:46,862 --> 01:09:48,496
Bu ikna edici bir kanıt

961
01:09:48,530 --> 01:09:54,602
o karanlık madde heykel yapıyor
Milyarlarca yıldır evren.

962
01:09:58,841 --> 01:10:00,575
PRIMACK: Hayır, gerçekten
bundan etkilendim

963
01:10:00,609 --> 01:10:02,510
çünkü boynumuzu dışarı çıkardık

964
01:10:02,544 --> 01:10:05,680
ne zaman yaptık
bu ilk tahminler,

965
01:10:05,714 --> 01:10:08,349
ve haklı çıktılar.

966
01:10:08,384 --> 01:10:10,752
Ve ortaya çıkmaya devam ediyorlar
haklı olmak.

967
01:10:10,786 --> 01:10:14,522
Ve biliyorsunuz, bu elbette
bir teorisyen için büyük mutluluk.

968
01:10:16,692 --> 01:10:20,194
ANLATICI: Geri dönerek
evrenin başlangıcına,

969
01:10:20,229 --> 01:10:22,764
gökbilimciler
kökenini ortaya çıkardık

970
01:10:22,798 --> 01:10:28,369
altta yatan yapının
tüm kozmosun.

971
01:10:28,404 --> 01:10:32,540
Ama zaman yolculuğumuz
henüz bitmedi.

972
01:10:32,574 --> 01:10:39,647
İlk galaksilerin nasıl olduğu sorusu
İlk yıldızların tutuşması hala devam ediyor.

973
01:10:43,185 --> 01:10:48,956
Dünyayı alıyoruz
karanlık çağın içinde

974
01:10:48,991 --> 01:10:53,094
12,5 milyar yıldan daha uzun bir süre önce.

975
01:10:53,128 --> 01:10:57,598
Manzara muhteşem.

976
01:10:57,633 --> 01:11:02,737
Gökyüzümüz ilk yıldızlarla aydınlanıyor
Samanyolu'nun.

977
01:11:05,340 --> 01:11:09,243
Işıkları hidrojen sisini delip geçiyor

978
01:11:09,278 --> 01:11:14,348
dünyayı güçlü bir şekilde yıkamak
ultraviyole enerji.

979
01:11:14,383 --> 01:11:21,556
Bu ilk yıldızlar yolu değiştirecek
evreni sonsuza dek görüyoruz.

980
01:11:21,590 --> 01:11:26,027
Tom Abel yaşam ve ölümü inceliyor
bu erken yıldızlardan.

981
01:11:28,897 --> 01:11:31,866
TOM ABEL: Güzel şey
artık bilgisayarlarımız var.

982
01:11:31,900 --> 01:11:34,435
Onları programlıyoruz
fizik kanunlarıyla,

983
01:11:34,470 --> 01:11:36,571
biraz yer çekimi koyun,
hidrodinamik,

984
01:11:36,605 --> 01:11:39,240
gazlar nasıl hareket eder,
bazı kimyalar,

985
01:11:39,274 --> 01:11:42,009
ve biz onu geliştirdikçe
hep birlikte,

986
01:11:42,044 --> 01:11:45,213
bir sezgi kazanırız
yıldızların nasıl oluştuğunu,

987
01:11:45,247 --> 01:11:50,418
ve ilk yıldızlar durumunda,
bu kesinlikle çok önemli.

988
01:11:53,088 --> 01:11:55,389
ANLATICI: Abel başlıyor
temel malzemelerle

989
01:11:55,424 --> 01:11:58,926
karanlık çağlarda mevcut:

990
01:11:58,961 --> 01:12:03,831
hidrojen, helyum,
karanlık madde ve yerçekimi.

991
01:12:05,834 --> 01:12:07,768
Bilgisayar modellerini kullanma,

992
01:12:07,803 --> 01:12:12,306
Abel hayatları yeniden yaratıyor
bu erken yıldızlardan.

993
01:12:17,546 --> 01:12:20,348
ABEL: Burada bunlardan birini görüyoruz.
evrendeki ilk yıldızlar.

994
01:12:20,382 --> 01:12:22,650
Bu yüz kere
Güneş kadar büyük,

995
01:12:22,684 --> 01:12:26,153
milyon kat daha parlak.

996
01:12:26,188 --> 01:12:29,891
ANLATICI: İlk yıldızlar çok büyük

997
01:12:29,925 --> 01:12:33,361
büyük miktarlarda şişmiş
hidrojen gazı

998
01:12:33,395 --> 01:12:38,499
Yerçekimi kuvveti tarafından çekildi
karanlık maddeden.

999
01:12:38,534 --> 01:12:40,668
ABEL: Ve yine de
yakmaları gereken bir sürü yakıtları var

1000
01:12:40,702 --> 01:12:42,470
onların yaşayabileceğini düşünürdün
uzun zamandır.

1001
01:12:42,504 --> 01:12:44,839
O kadar hızlı geçiyorlar ki

1002
01:12:44,873 --> 01:12:50,778
birkaç milyon yıl sonra bile
onlar zaten ölüler.

1003
01:12:50,812 --> 01:12:52,813
ANLATICI: İlk yıldızlar
Samanyolu'muzda

1004
01:12:52,848 --> 01:12:56,150
şiddetli, yüksek oktanlı yıldızlardır

1005
01:12:56,184 --> 01:13:00,521
hidrojen yakıtlarını yakıyorlar
muazzam oranlarda

1006
01:13:00,556 --> 01:13:04,125
yaşam döngüleri boyunca yarışıyorlar.

1007
01:13:04,159 --> 01:13:05,593
ABEL: Rock yıldızları gibiler.

1008
01:13:05,627 --> 01:13:07,261
Hızlı yaşarlar ve genç ölürler.

1009
01:13:07,296 --> 01:13:09,130
İçinden geçiyorlar
yakıtları çok hızlı

1010
01:13:09,164 --> 01:13:13,234
ve hatta birkaç milyon yıl sonra bile
zaten ölüyorlar.

1011
01:13:13,268 --> 01:13:16,504
ANLATICI: Bazılarında ölürler
en şiddetli patlamalardan

1012
01:13:16,538 --> 01:13:20,408
evreni sarsacak kadar

1013
01:13:20,442 --> 01:13:24,278
devasa süpernovalar
muhteşem bir şekilde parlıyor.

1014
01:13:28,350 --> 01:13:29,717
Verilen enerji

1015
01:13:29,751 --> 01:13:33,187
yaşam ve ölüm sırasında
bu devasa yıldızlardan

1016
01:13:33,221 --> 01:13:36,891
mucizevi bir dönüşüme yol açar.

1017
01:13:40,495 --> 01:13:43,564
ABEL: İlk milyar yılda
evrenin tarihinin,

1018
01:13:43,599 --> 01:13:47,702
galaksiler oluşmaya başlıyor
karanlık bir hidrojen sisinde,

1019
01:13:47,736 --> 01:13:51,105
onların ışığı mümkün değil
bize ulaşmak için.

1020
01:13:51,139 --> 01:13:52,673
Ama zaman ilerledikçe

1021
01:13:52,708 --> 01:13:56,644
ve onların en büyük yıldızları
ultraviyole radyasyonu söndürür,

1022
01:13:56,678 --> 01:14:00,381
bu radyasyonun kendisi
bu etraflarındaki sisi değiştirir,

1023
01:14:00,415 --> 01:14:03,217
ve evren olur
bu bölgelerde şeffaftır.

1024
01:14:03,251 --> 01:14:08,489
Buradaki galaksiler temizleniyor
etraflarındaki sis.

1025
01:14:08,523 --> 01:14:12,393
ANLATICI: Mavi boşluklar
yeni yıldızlardan gelen enerjinin olduğu yer

1026
01:14:12,427 --> 01:14:16,030
karanlık hidrojen sisini temizliyor.

1027
01:14:20,902 --> 01:14:23,471
ABEL: Ama bir milyar yıla doğru
büyük patlamadan sonra

1028
01:14:23,505 --> 01:14:25,206
tüm sis temizlendi

1029
01:14:25,240 --> 01:14:28,342
ve şimdi tüm galaksileri görüyoruz,

1030
01:14:28,377 --> 01:14:31,312
ve karanlık çağlar sona eriyor.

1031
01:14:34,116 --> 01:14:36,417
ANLATICI: Hidrojen sisi kalktıkça,

1032
01:14:36,451 --> 01:14:42,189
ilk bakışımızı alıyoruz
yeni doğmuş galaksilerin...

1033
01:14:42,224 --> 01:14:46,727
kendi Samanyolumuz da dahil.

1034
01:15:01,276 --> 01:15:04,445
RICHARD ELLIS: Bu olağanüstü görüntü
Hubble ultra derin alanıdır.

1035
01:15:04,479 --> 01:15:07,014
Bu en uzun pozlama
bu hiç alınmış

1036
01:15:07,049 --> 01:15:08,816
Hubble Uzay Teleskobu ile.

1037
01:15:08,850 --> 01:15:10,451
Bu gerçekten olağanüstü bir görüntü,

1038
01:15:10,485 --> 01:15:15,022
muhtemelen en ünlüsü
profesyonel gökbilimcilere.

1039
01:15:15,057 --> 01:15:20,461
ANLATICI: On bir günden fazla bir süredir
Hubble gökyüzünün küçük bir parçasını işaret etti

1040
01:15:20,495 --> 01:15:24,799
yaklaşık bir kuruşun genişliği
75 metre uzakta tutuldu.

1041
01:15:29,037 --> 01:15:32,873
Her soluk ışık lekesi bir galaksidir.

1042
01:15:36,778 --> 01:15:40,481
Richard Ellis için,
bu bir hazine.

1043
01:15:41,917 --> 01:15:44,985
ELLIS: Tıpkı bir arkeolog gibi
tarihin parçalarını bir araya getirecek

1044
01:15:45,020 --> 01:15:47,855
daha derine inerek
ve daha derin katmanlar,

1045
01:15:47,889 --> 01:15:51,192
yani benim gibi bir kozmolog
bu resmi kullanıyor

1046
01:15:51,226 --> 01:15:52,993
evrenin tarihine bakmak için,

1047
01:15:53,028 --> 01:15:56,864
en uzak galaksiler nasıl,
uzun zaman önce oldukları gibi görüldüler,

1048
01:15:56,898 --> 01:16:02,436
daha büyük sistemlere doğru gelişip büyüyün
bugün etrafımızda gördüğümüz şey.

1049
01:16:02,471 --> 01:16:08,476
ANLATICI: Bu görüntü bize
Samanyolu'muzun şafağı hissi.

1050
01:16:08,510 --> 01:16:10,711
ELLIS: Baktığımızda
bu erken galaksilerde,

1051
01:16:10,746 --> 01:16:14,782
yıldız şehirlere benzemiyorlar
bugün gördüğümüz.

1052
01:16:14,816 --> 01:16:16,650
Topaklılar, düzensizler,

1053
01:16:16,685 --> 01:16:19,620
etkileşim halinde görünüyorlar
komşularıyla birlikte,

1054
01:16:19,654 --> 01:16:21,589
fiziksel olarak çok çok küçükler.

1055
01:16:21,623 --> 01:16:26,594
Yani açıkça evren
o ilk zamanlarda çok farklıydı.

1056
01:16:26,628 --> 01:16:32,399
ANLATICI: 12 milyar yıl önce
evren çok daha küçük bir yer.

1057
01:16:32,434 --> 01:16:36,270
Henüz genişlemedi
bugünkü boyutuna ulaştı.

1058
01:16:38,840 --> 01:16:44,345
Genç Samanyolumuz
Oda için itişip kakışıyor.

1059
01:16:44,379 --> 01:16:46,514
ELLIS: Yani bu çok zor
bu erken galaksiler için

1060
01:16:46,548 --> 01:16:48,349
kendilerini kurmak.

1061
01:16:48,383 --> 01:16:54,922
Bu erken galaksiler mücadele ediyor
bu kadar erken bir zamanda hayatta kalmak için.

1062
01:16:56,191 --> 01:16:59,460
ANLATICI: Bu, en güçlü olanın hayatta kalması...

1063
01:16:59,494 --> 01:17:04,598
en büyük galaksiler büyüyor
en küçüğünü yiyerek.

1064
01:17:06,802 --> 01:17:08,836
ELLIS: Yani zor
bu erken sistemlerin oluşması için,

1065
01:17:08,870 --> 01:17:12,339
ama açıkça öyle yapıyorlar ve sonunda
komşularıyla birleşmek

1066
01:17:12,374 --> 01:17:15,209
ve daha büyük sistemleri oluştururuz
bugün gördüğümüz.

1067
01:17:18,680 --> 01:17:20,815
ANLATICI: Bu çarpışmalar
erken evrende

1068
01:17:20,849 --> 01:17:26,320
güzel sarmal galaksiyi yarattı
bugün yaşıyoruz...

1069
01:17:28,790 --> 01:17:31,325
...ve asla durmadılar.

1070
01:17:31,359 --> 01:17:34,228
Gökbilimciler inanıyor
hâlâ son bir çarpışma var

1071
01:17:34,262 --> 01:17:37,198
Samanyolu için depoda.

1072
01:17:37,232 --> 01:17:40,868
Bunu sonsuza kadar değiştirecek bir şey.

1073
01:17:53,748 --> 01:18:00,521
Dünyayı taşıdık
üç milyar yıl gelecekten.

1074
01:18:00,555 --> 01:18:06,393
Gökyüzü hakimdir
Andromeda adında devasa bir galaksi.

1075
01:18:08,964 --> 01:18:12,132
Manzara huzurlu görünebilir,

1076
01:18:12,167 --> 01:18:14,969
ama en büyük felaketlerden biri
evrende

1077
01:18:15,003 --> 01:18:17,238
gerçekleşmek üzere...

1078
01:18:19,574 --> 01:18:25,579
...ve yaklaşmakta olan felakete dair ipuçları
Bu gizemli Hubble görüntülerinde yalan var.

1079
01:18:27,349 --> 01:18:31,685
Başka hiçbir şeye benzemeyen galaksiler...

1080
01:18:31,720 --> 01:18:33,487
çarpık...

1081
01:18:35,824 --> 01:18:38,993
deforme olmuş.

1082
01:18:39,027 --> 01:18:41,929
Gökbilimciler güveniyor
yardım için bilgisayarlarda

1083
01:18:41,963 --> 01:18:46,467
bunların ne olduğunu çözerken
gizemli nesneler temsil eder.

1084
01:18:48,536 --> 01:18:51,906
PRIMACK: Yaptığımız şey
galaksiler yaratıyoruz

1085
01:18:51,940 --> 01:18:55,876
tıpkı Samanyolu'na benzeyen
ve benzer galaksiler.

1086
01:18:55,911 --> 01:18:58,979
Ve onların gelişmesine izin verdik
bilgisayarda,

1087
01:18:59,014 --> 01:19:01,115
onlar gelişir
sarmal yapı,

1088
01:19:01,149 --> 01:19:03,651
oldukça gerçekçi görünüyorlar.

1089
01:19:03,685 --> 01:19:09,590
Daha sonra bunları koyuyoruz
bir çarpışma yolunda.

1090
01:19:09,624 --> 01:19:11,959
ANLATICI: Çerçeveyi dondur
bu simülasyonlar

1091
01:19:11,993 --> 01:19:14,028
ve bunları gerçek görüntülerle eşleştirin

1092
01:19:14,062 --> 01:19:19,633
ve aniden resim
netleşiyor:

1093
01:19:19,668 --> 01:19:25,506
Bu en büyük çatışma
kozmosta--

1094
01:19:25,540 --> 01:19:28,409
galaksiler çarpışıyor.

1095
01:19:32,948 --> 01:19:37,184
Şehirler, galaksiler gibi
kümelenme eğilimindedir.

1096
01:19:37,218 --> 01:19:39,486
Samanyolumuz
bir kümeye ait

1097
01:19:39,521 --> 01:19:41,989
yerel grup denir,

1098
01:19:42,023 --> 01:19:45,826
en az 50 galaksiden oluşur.

1099
01:19:49,331 --> 01:19:52,499
Paketin en büyüğü
Andromeda mı

1100
01:19:52,534 --> 01:19:56,270
sarmal bir galaksi
bizimkinden bile büyük.

1101
01:19:58,340 --> 01:20:04,278
Bugün Andromeda yalan söylüyor
2,5 milyon ışıkyılı uzaklıkta.

1102
01:20:04,312 --> 01:20:11,552
Ancak Abraham Loeb gibi gökbilimciler
mesafenin yaklaştığına inanıyorum.

1103
01:20:11,586 --> 01:20:13,821
ABRAHAM LOEB: Başladığımda
astrofizik'te çalışıyor

1104
01:20:13,855 --> 01:20:15,990
En çok bunu fark ettim
meslektaşlarımın

1105
01:20:16,024 --> 01:20:19,893
diğer galaksileri düşünüyorum
birbirleriyle etkileşime girerek,

1106
01:20:19,928 --> 01:20:22,062
birbirleriyle çarpışmak,

1107
01:20:22,097 --> 01:20:25,265
ve nedenini merak ediyordum
incelemiyorlar mı

1108
01:20:25,300 --> 01:20:29,203
Samanyolu'nun geleceği
ve Andromeda Galaksisi

1109
01:20:29,237 --> 01:20:32,773
bir araya gelecekleri gibi.

1110
01:20:32,807 --> 01:20:35,776
ANLATICI: Sorun yaklaşıyor
Yıldız şehrimiz için.

1111
01:20:37,812 --> 01:20:42,249
PRIMACK: Galaksimiz hızla ilerliyor
büyük galaksi Andromeda'ya doğru,

1112
01:20:42,283 --> 01:20:43,884
birbirlerine doğru koşuyorlar

1113
01:20:43,918 --> 01:20:46,286
ve gidiyorlar
birbirleriyle karşılaşmak

1114
01:20:46,321 --> 01:20:49,123
birkaç milyar yıl içinde.

1115
01:20:52,327 --> 01:20:53,927
ANLATICI: Loeb ve meslektaşları

1116
01:20:53,962 --> 01:20:58,699
bunu simüle etmeye karar ver
Titanların galaksiler arası çatışması.

1117
01:21:00,668 --> 01:21:05,239
LOEB: Bu ilkti
türünün simülasyonu.

1118
01:21:05,273 --> 01:21:08,575
Başlangıçta iki galaksi
birbirinin içinden geçmek

1119
01:21:08,610 --> 01:21:14,982
yıldızların bu güzel kuyruklarını üreten,
yer çekimi kuvvetinden dolayı.

1120
01:21:15,016 --> 01:21:18,385
Kaçıyorlar, arkalarını dönüyorlar
ve birlikte geri dönelim,

1121
01:21:18,420 --> 01:21:20,921
birini büyük yapmak
yıldız küremsi,

1122
01:21:20,955 --> 01:21:24,758
ben aradım
Milkomeda Gökadası.

1123
01:21:24,793 --> 01:21:28,195
ANLATICI: Samanyolu ne zaman
Andromeda ile birleşiyor,

1124
01:21:28,229 --> 01:21:32,332
neredeyse bir trilyon yıldız
bir araya gelecek.

1125
01:21:38,239 --> 01:21:39,606
KIRSHNER: Güzel
sarmal yapı

1126
01:21:39,641 --> 01:21:41,108
Samanyolu galaksimizin

1127
01:21:41,142 --> 01:21:43,277
öyle bir şey değil
sonsuza kadar sürecek.

1128
01:21:43,311 --> 01:21:47,314
Ortalık karışacak
bir süreliğine.

1129
01:21:47,348 --> 01:21:49,383
Çarpışma tek olmayacak

1130
01:21:49,417 --> 01:21:51,418
bu iki şeyin içinde
yok edilir,

1131
01:21:51,453 --> 01:21:54,488
ama burası gazın olduğu yer
her sistemde

1132
01:21:54,522 --> 01:21:57,091
gazla çarpışacak
diğerinde.

1133
01:21:57,125 --> 01:22:00,794
Bir patlama olacağını
yıldız oluşumuyla ilgili.

1134
01:22:00,829 --> 01:22:03,497
LOEB: Ve oluşum
bu yeni yıldızların

1135
01:22:03,531 --> 01:22:07,968
yeniden doğuşu işaretleyecek
yeni bir galaksinin.

1136
01:22:12,340 --> 01:22:14,775
ANLATICI: Bu muhteşem
Hubble'ın resmi

1137
01:22:14,809 --> 01:22:18,512
Anten Galaksilerini gösterir

1138
01:22:18,546 --> 01:22:25,652
büyük bir kozmik çarpışma
iki sarmal yıldız şehri arasında.

1139
01:22:25,687 --> 01:22:30,424
Galaksiler
yıldız doğumunun çılgınlığında

1140
01:22:30,458 --> 01:22:36,697
çok sayıda nebula
karanlıkta pembe parlıyor

1141
01:22:36,731 --> 01:22:39,833
yıldız aktivitesinin son bir parlaması

1142
01:22:39,868 --> 01:22:43,504
galaksiler birleşmeden önce
bir olmak.

1143
01:22:45,173 --> 01:22:48,709
Bekleyen kader bu
bizim Samanyolu

1144
01:22:48,743 --> 01:22:54,014
Andromeda ile birleştiğinde
bundan üç milyar yıl sonra.

1145
01:22:56,584 --> 01:22:57,851
KIRSHNER: Çarpıştıklarında

1146
01:22:57,886 --> 01:23:01,221
bir sürü yeni şey olacak
gerçekleşen yıldız oluşumu,

1147
01:23:01,256 --> 01:23:05,559
bir tür yenilenme olacak
bir süreliğine Samanyolu'nun

1148
01:23:05,593 --> 01:23:08,262
ve sonunda
bu birleşik sistem

1149
01:23:08,296 --> 01:23:10,597
yerleşecek
yeni bir şey haline gelmek,

1150
01:23:10,632 --> 01:23:12,332
muhtemelen daha büyük bir galaksi

1151
01:23:12,367 --> 01:23:16,837
galaksilerin herhangi birinden
bundan yapıldı.

1152
01:23:16,871 --> 01:23:23,510
ANLATICI: Ama asıl sürpriz
bu yeni galaksinin şeklidir.

1153
01:23:23,545 --> 01:23:25,345
PRIMACK: Yeni bir galaksi oluşuyor

1154
01:23:25,380 --> 01:23:29,650
diskler yerine nerede
orijinal galaksilerin sahip olduğu,

1155
01:23:29,684 --> 01:23:33,053
bütün yıldızların döndüğü yer
aşağı yukarı bir uçakta,

1156
01:23:33,087 --> 01:23:36,023
onun yerine yıldızlar gidiyor
her şekilde,

1157
01:23:36,057 --> 01:23:40,661
tıpkı eliptik galaksiler gibi
bunu görüyoruz.

1158
01:23:40,695 --> 01:23:43,263
Ve bu yüzden oldukça eminiz
bu süreç

1159
01:23:43,298 --> 01:23:48,702
büyük bir kısmı olmalı
eliptik galaksilerin nasıl oluştuğunu

1160
01:23:48,736 --> 01:23:51,205
ANLATICI: Çarpışma
Andromeda ile Samanyolu'nun

1161
01:23:51,239 --> 01:23:55,309
geride bırakacak
dev bir eliptik galaksi.

1162
01:23:59,347 --> 01:24:04,151
Ama bu gerçekleşmeden önce
Görülecek son bir manzara olacak.

1163
01:24:05,687 --> 01:24:08,689
LOEB: Andromeda'nın görüntüsü
gökyüzüne yayılacak,

1164
01:24:08,723 --> 01:24:14,061
o kadar büyük görünüyor ki
Samanyolu'nun kendisi gibi,

1165
01:24:14,095 --> 01:24:19,032
ve orada olması düşünülebilir
bizim gibi insanlar olurdu

1166
01:24:19,067 --> 01:24:24,104
gökyüzüne bakıp görmek
bu muhteşem görüntü.

1167
01:24:24,138 --> 01:24:28,909
ANLATICI: Biz olmayabiliriz
manzaranın tadını çıkaran tek varlık.

1168
01:24:28,943 --> 01:24:33,780
Galaksimiz evimiz olabilir mi?
diğer medeniyetlere mi?

1169
01:24:33,815 --> 01:24:39,386
Bilinmeyen yaşam henüz keşfedilmedi
Samanyolu'nun içinde mi?

1170
01:24:49,664 --> 01:24:55,669
200 milyara yakın yıldız var
bizim galaksimizde.

1171
01:24:55,703 --> 01:25:01,608
Ama sadece bir mahalle var
yaşamı sürdürdüğünü kesinlikle biliyoruz:

1172
01:25:06,247 --> 01:25:09,650
Dünya.

1173
01:25:09,684 --> 01:25:14,154
GEOFF MARCY: Güneş neredeyse güçleniyor
Dünyadaki her şey burada.

1174
01:25:14,188 --> 01:25:17,057
Bu enerji kaynağıdır; bu motor

1175
01:25:17,091 --> 01:25:19,559
yaşamın ve diğer birçok sürecin.

1176
01:25:19,594 --> 01:25:25,299
Ve burada, Dünya'da hayat
ağırlıklı olarak suya dayanmaktadır.

1177
01:25:25,333 --> 01:25:31,238
Ve önemli olan sıvı sudur
bildiğimiz gibi hayata.

1178
01:25:31,272 --> 01:25:35,208
Ve bunun nedeni sıvı suyun
çözücü görevi görür,

1179
01:25:35,243 --> 01:25:39,613
kokteyl karıştırıcısı,
yaşamın biyokimyası için.

1180
01:25:42,417 --> 01:25:45,452
ANLATICI: Dünya tek gezegendir
güneş sistemimizde

1181
01:25:45,486 --> 01:25:48,855
bol sıvı su ile.

1182
01:25:48,890 --> 01:25:51,124
Her birinci sınıf gayrimenkulde olduğu gibi,

1183
01:25:51,159 --> 01:25:55,128
her şey konumla ilgili,
konum, konum.

1184
01:25:57,932 --> 01:26:00,167
MARCY: Venüs güneşe daha yakın,

1185
01:26:00,201 --> 01:26:03,503
Mars güneşe daha uzaktır,

1186
01:26:03,538 --> 01:26:07,908
ve arada bir bölge var
Venüs'ün yanan sıcak fırını,

1187
01:26:07,942 --> 01:26:09,409
soğuk Mars,

1188
01:26:09,444 --> 01:26:12,346
aradaki o bölge
yaşanabilir bölge diyoruz

1189
01:26:12,380 --> 01:26:14,915
ve Dünya yalan söylüyor
şu şeye vur,

1190
01:26:14,949 --> 01:26:18,585
su nerede olurdu
sıvı halde,

1191
01:26:18,619 --> 01:26:23,590
buharda değil, çok sıcak,
buz halinde değil, çok soğuk.

1192
01:26:23,624 --> 01:26:26,760
Ama bunun yerine bir sıcaklık,
Goldilocks'un dediği gibi,

1193
01:26:26,794 --> 01:26:29,262
tam da yaşam için doğru.

1194
01:26:31,866 --> 01:26:34,134
ANLATICI: Konum
yaşanabilir bir yeşil bölgenin

1195
01:26:34,168 --> 01:26:36,737
yıldıza bağlıdır.

1196
01:26:39,474 --> 01:26:45,078
Sıcak mavi yıldızlarla,
yeşil bölge daha dışarıda.

1197
01:26:45,113 --> 01:26:50,150
Daha soğuk kırmızı yıldızlarla,
daha yakın.

1198
01:26:50,184 --> 01:26:55,589
Samanyolu'ndaki her yıldız
yaşanabilir bir bölgeye sahiptir.

1199
01:26:55,623 --> 01:26:59,726
Ama her yıldızda yok
o bölgedeki gezegenler.

1200
01:27:02,163 --> 01:27:06,633
MARCY: 1995'te bir şey oldu
bu olağanüstüydü.

1201
01:27:06,667 --> 01:27:09,469
İş arkadaşımdan bir telefon aldım.
Paul Butler,

1202
01:27:09,504 --> 01:27:12,739
ve tek söylediği şuydu: Geoff,
buraya gel.

1203
01:27:12,774 --> 01:27:16,777
Ve bir an oldu
asla unutmayacağım.

1204
01:27:16,811 --> 01:27:20,914
Ben sessizdim, Paul sessizdi.
ve biz hayrete düştük.

1205
01:27:20,948 --> 01:27:22,883
Orada bilgisayar ekranında

1206
01:27:22,917 --> 01:27:28,121
Kusursuz olanı gördüm
bir gezegenin imzası.

1207
01:27:30,224 --> 01:27:36,530
ANLATICI: Marcy keşfetmişti
başka bir yıldızın etrafındaki ilk gezegen.

1208
01:27:36,564 --> 01:27:38,799
Ama aslında göremiyordu

1209
01:27:38,833 --> 01:27:42,536
çünkü gezegen
çok küçük ve loştu.

1210
01:27:46,207 --> 01:27:51,878
MARCY: Bir yıldızın etrafında dönen herhangi bir gezegen
o ev sahibi yıldızın parıltısında kaybolmuş,

1211
01:27:51,913 --> 01:27:55,148
bu onu gölgede bırakıyor
bir milyar faktör kadar.

1212
01:27:55,183 --> 01:28:00,053
Ve bunun yerine, gezegenleri tespit etmek için,
yıldızları izliyoruz.

1213
01:28:00,087 --> 01:28:03,523
Ve aslında bir yıldız
uzayda sallanacak

1214
01:28:03,558 --> 01:28:07,494
çünkü çekildi
gezegenin yerçekimiyle,

1215
01:28:07,528 --> 01:28:10,363
veya o yıldızın etrafında dönen gezegenler.

1216
01:28:10,398 --> 01:28:12,432
Ve yıldızı yalnız izleyerek

1217
01:28:12,467 --> 01:28:15,502
olup olmadığını belirleyebiliriz
yıldızın gezegenleri var

1218
01:28:15,536 --> 01:28:19,806
ve bu gezegenlerin ne kadar uzakta olduğu
ev sahibi yıldızdan.

1219
01:28:21,709 --> 01:28:25,745
ANLATICI: Şu ana kadar gökbilimciler
400'den fazla gezegen bulduk

1220
01:28:25,780 --> 01:28:28,482
Galaksimizde yörüngede dönen yıldızlar.

1221
01:28:28,516 --> 01:28:32,719
Ama hiçbiri öyle görünmüyor
yaşanabilir bölgelerde.

1222
01:28:32,753 --> 01:28:37,090
MARCY: Bir tür dev gezegen
yıldızına çok yakın bir yörüngede dönüyor.

1223
01:28:37,124 --> 01:28:38,592
Onlara sıcak Jüpiterler diyoruz.

1224
01:28:38,626 --> 01:28:41,495
çünkü bu Jüpiter benzeri gezegenler
çok yakınız

1225
01:28:41,529 --> 01:28:47,667
onların darbeyle yakıldığını
yıldızın yoğun ısısıyla.

1226
01:28:47,702 --> 01:28:51,204
Diğer tür gezegen
biz de tuhaf bulduk.

1227
01:28:51,239 --> 01:28:55,208
Yörüngede dönen gezegenler bulduk
uzun yörüngelerde,

1228
01:28:55,243 --> 01:28:57,644
eliptik, uzatılmış yörüngeler,

1229
01:28:57,678 --> 01:28:59,746
ama sonra gezegenler
yıldızdan çok uzağa gitmek

1230
01:28:59,780 --> 01:29:03,483
oldukça soğuk olacakları yer.

1231
01:29:03,518 --> 01:29:06,253
Ve böylece gezegenler
şu ana kadar bulduğumuz

1232
01:29:06,287 --> 01:29:09,523
biraz fazla tuhaflar
hayal etmemiz için

1233
01:29:09,557 --> 01:29:13,560
o hayat olurdu
hayatta kalmak için iyi bir şans.

1234
01:29:13,594 --> 01:29:14,995
ADAM: Gücü açın.

1235
01:29:15,029 --> 01:29:16,263
Harici.

1236
01:29:16,297 --> 01:29:21,134
ANLATICI: Ama bunların hepsi olabilir
değişmek üzere.

1237
01:29:21,168 --> 01:29:27,340
Son zamanlarda NASA başlattı
Kepler adında yeni ve güçlü bir teleskop,

1238
01:29:27,375 --> 01:29:29,376
Dünya büyüklüğündeki gezegenleri avlamak için

1239
01:29:29,410 --> 01:29:33,747
yaşanabilir bölgelerin yörüngesinde olabilecek
yakındaki yıldızların etrafında.

1240
01:29:36,484 --> 01:29:39,753
MARCY: Kepler çalışıyor
en basit şekilde.

1241
01:29:39,787 --> 01:29:45,091
Kepler'in yaptığı tek şey izlemek
100.000 yıldızın parlaklığı

1242
01:29:45,126 --> 01:29:47,694
öyle mükemmel bir hassasiyetle

1243
01:29:47,728 --> 01:29:51,498
bir gezegen tespit edeceğini
Dünya benzeri bir şey kadar küçük

1244
01:29:51,532 --> 01:29:54,935
yıldız ışığını engellediği için.

1245
01:29:54,969 --> 01:29:56,670
ANLATICI: Görüyoruz
aynı şey Dünya'dan da

1246
01:29:56,704 --> 01:30:01,041
Venüs ve Merkür ne zaman
güneşe karşı siluetleri vardır.

1247
01:30:04,145 --> 01:30:08,014
Ancak Kepler'in görevi çok daha zordur.

1248
01:30:10,151 --> 01:30:12,919
MARCY: Biraz benziyor
bir projektöre sahip olmak

1249
01:30:12,954 --> 01:30:16,423
tespit etmeye çalıştığınız yer
o projektörde toz var mı

1250
01:30:16,457 --> 01:30:18,658
kararmayı fark ederek
projektörün

1251
01:30:18,693 --> 01:30:23,964
bir toz parçacığı düştüğünde
bu devasa projektörde.

1252
01:30:23,998 --> 01:30:25,532
ANLATICI: Bu küçücük kararmadan,

1253
01:30:25,566 --> 01:30:29,636
gezegenin büyüklüğü
ölçülebilir.

1254
01:30:29,670 --> 01:30:34,107
Ve bu yolla birlikte
ev sahibi yıldızın sallanmasına neden olur,

1255
01:30:34,141 --> 01:30:37,043
Marcy yoğunluğunu hesaplayabilir.

1256
01:30:38,512 --> 01:30:40,413
MARCY: Ve tabii ki
bu muhteşem

1257
01:30:40,448 --> 01:30:42,749
çünkü bu ölçümlerle

1258
01:30:42,783 --> 01:30:45,552
ayırt edebileceğiz
gazlı gezegenler,

1259
01:30:45,586 --> 01:30:47,854
muhtemelen hayata uygun değil,

1260
01:30:47,888 --> 01:30:53,560
olabilecek kayalık gezegenlerden
sıvı su ile kaplı bir yüzey.

1261
01:30:55,196 --> 01:31:00,100
ANLATICI: Gökbilimciler emin değiller
Kepler kaç gezegen bulacak?

1262
01:31:00,134 --> 01:31:03,903
ama 200 milyar yıldızla
Samanyolu'nda,

1263
01:31:03,938 --> 01:31:08,308
ihtimaller umut verici görünüyor.

1264
01:31:08,342 --> 01:31:12,312
Seth Shostak hesabı yaptı.

1265
01:31:12,346 --> 01:31:13,847
SETH SHOSTAK: Biliyorsun,
belirtiler şunlardır

1266
01:31:13,881 --> 01:31:16,249
Bu yıldızların çoğunun gezegenleri var,
belki yarısı öyledir.

1267
01:31:16,283 --> 01:31:18,451
Ve gezegenlerden beri biliyorsunuz,
kedi yavrusu gibi olmak,

1268
01:31:18,486 --> 01:31:20,553
sadece bir tane almıyorsun,
bir çift alırsın.

1269
01:31:20,588 --> 01:31:24,724
Muhtemelen sipariş üzerine vardır
orada bir milyon milyon gezegen var.

1270
01:31:27,395 --> 01:31:29,329
ANLATICI: Bir trilyon gezegen.

1271
01:31:29,363 --> 01:31:33,333
Bu hayal edilemeyecek kadar büyük bir rakam.

1272
01:31:33,367 --> 01:31:35,935
Ama şansı nedir?
bir konumda olmaları

1273
01:31:35,970 --> 01:31:39,806
hayat nerede gelişebilir?

1274
01:31:39,840 --> 01:31:44,210
MARCY: Fikri genişletebiliriz
bir yıldızın etrafındaki yaşanabilir bölgenin

1275
01:31:44,245 --> 01:31:49,849
içinde yaşanabilir bir bölgeye
tüm Samanyolu galaksimiz.

1276
01:31:51,052 --> 01:31:53,286
ANLATICI: Yaşam arayışı başlıyor

1277
01:31:53,320 --> 01:31:57,357
arama ile
galaktik yaşanabilir bir bölge için,

1278
01:31:57,391 --> 01:32:01,094
güvenli liman
yaşamın gelişmesini sağlar.

1279
01:32:02,863 --> 01:32:06,599
MARCY: Yakında, merkezde
olağanüstü bir miktar var

1280
01:32:06,634 --> 01:32:10,804
X ışınlarının, sert radyo dalgalarının,
gama ışınları bile

1281
01:32:10,838 --> 01:32:15,475
bu kesinlikle yok eder
kırılgan tek hücreli yaşam

1282
01:32:15,509 --> 01:32:20,447
daha yeni başlıyorum
evrime doğru.

1283
01:32:20,481 --> 01:32:22,649
SHOSTAK: Şehir merkezi tehlikelidir.

1284
01:32:22,683 --> 01:32:24,751
Süper kütleli bir şey var
aşağıda kara delik var.

1285
01:32:24,785 --> 01:32:29,289
Buna çok yaklaşıyorsun, her türlü
çok kötü şeyler olabiliyor.

1286
01:32:29,323 --> 01:32:30,757
Ayrıca çok şey var
oradaki yıldızların

1287
01:32:30,791 --> 01:32:32,692
ve biliyorsun, bir sürü yıldız
kulağa hoş geliyor,

1288
01:32:32,727 --> 01:32:35,795
ama diğer yandan
Yakınınızda çok fazla yıldız varsa

1289
01:32:35,830 --> 01:32:40,700
tüm kuyruklu yıldızları sallama eğilimindedirler
güneş sisteminizde

1290
01:32:40,735 --> 01:32:42,102
bunlar sürekli
seni yumruklamak

1291
01:32:42,136 --> 01:32:44,971
bu çarpışmalarla,
dinozorlara sorun,

1292
01:32:45,005 --> 01:32:48,074
senin için her zaman iyi değildir.

1293
01:32:48,109 --> 01:32:49,843
ANLATICI: Sarmal kollar sunabilir

1294
01:32:49,877 --> 01:32:53,546
en güvenli mahalleler
galakside.

1295
01:32:53,581 --> 01:32:57,951
Ama burada bile tehlike
köşede saklanabilir.

1296
01:32:59,320 --> 01:33:01,788
SHOSTAK: Eğer olursan
süpernovaya yakın bir gezegende,

1297
01:33:01,822 --> 01:33:04,824
bu patlama mahvedebilir
bütün günün.

1298
01:33:04,859 --> 01:33:06,893
Hayat başlayabilir,
ve sonra, biliyorsun,

1299
01:33:06,927 --> 01:33:10,830
birkaç yüz tane daha
milyon yıl sonra yok oluyor.

1300
01:33:10,865 --> 01:33:13,700
Yani bu alanlar bir nevi
girilmez bölgeler, kimsenin olmadığı bölge.

1301
01:33:13,734 --> 01:33:16,569
Belki de uzaylıların ülkesi yok.

1302
01:33:16,604 --> 01:33:20,707
ANLATICI: Dış kısımdakiler
Samanyolu'muzun daha sessiz.

1303
01:33:20,741 --> 01:33:25,612
Ama burada hayat hala
kök salmak zor geliyor.

1304
01:33:25,646 --> 01:33:28,715
MARCY: Kenar mahallelerde
Samanyolu galaksimizin

1305
01:33:28,749 --> 01:33:30,650
çok fazla yok
ağır elementler

1306
01:33:30,684 --> 01:33:33,853
vücudumuzun hücreleri
ve bildiğimiz hayat

1307
01:33:33,888 --> 01:33:35,054
oluşur.

1308
01:33:35,089 --> 01:33:38,825
Ve bu yüzden sahip olmayabiliriz
yaşamın temel yapı taşları

1309
01:33:38,859 --> 01:33:42,629
dış kenarlarda
kendi Samanyolu'muzun.

1310
01:33:45,399 --> 01:33:50,103
ANLATICI: Yani bu bir kaza değil
biz olduğumuz yerdeyiz.

1311
01:33:50,137 --> 01:33:54,440
Mahallemiz gizlenmiş
iki spiral kol arasında,

1312
01:33:54,475 --> 01:33:57,210
birinci sınıf gayrimenkuldür.

1313
01:33:57,244 --> 01:34:02,448
Nispeten değişmeden kaldı
milyarlarca yıldır,

1314
01:34:02,483 --> 01:34:07,453
hayat süresi vermek
kurmak ve geliştirmek.

1315
01:34:11,592 --> 01:34:15,128
Diğer ileri medeniyetler
eğer mevcutlarsa,

1316
01:34:15,162 --> 01:34:18,431
yaşaması muhtemel
benzer mahallelerde

1317
01:34:18,465 --> 01:34:21,935
tehlikelerden kozalanmış
galaksinin.

1318
01:34:24,772 --> 01:34:28,007
Onları henüz bulamadık.

1319
01:34:28,042 --> 01:34:32,812
Ama sonra tekrar,
galaksimiz büyük bir yer.

1320
01:34:35,182 --> 01:34:36,850
ŞOSTAK: Bulamadık
başka bir yerde hayat var mı,

1321
01:34:36,884 --> 01:34:38,184
gölet pisliği bulamadık,

1322
01:34:38,219 --> 01:34:40,286
bulamadık
ölü gölet pisliği başka yerde,

1323
01:34:40,321 --> 01:34:42,789
ikna edici değil,
peki bu neden?

1324
01:34:42,823 --> 01:34:46,092
Eh, binden az yıldız
dikkatle bakıldı

1325
01:34:46,126 --> 01:34:48,661
olabilecek gezegenler için
akıllı yaşam.

1326
01:34:48,696 --> 01:34:51,731
Yani biliyorsun, bu bir nevi
Afrika'ya gitmek gibi

1327
01:34:51,765 --> 01:34:54,934
mega fauna arıyorum, biliyorsun,
filler, zürafalar, bunun gibi bir şey,

1328
01:34:54,969 --> 01:34:56,669
ve Afrika'ya iniyorsun

1329
01:34:56,704 --> 01:34:59,272
ve ilkine bakıyorsun
orada metrekarelik gayrimenkul

1330
01:34:59,306 --> 01:35:01,608
ve burada fil yok diyorsun
sonra vazgeçiyorsun.

1331
01:35:01,642 --> 01:35:04,744
Pekala, pes etmemeliyiz
daha yeni başlıyoruz.

1332
01:35:04,778 --> 01:35:09,716
MARCY: Eğer hayat bulursak,

1333
01:35:09,750 --> 01:35:16,589
eğer hayat bulursak bu harika
evrenin başka yerlerinde,

1334
01:35:16,624 --> 01:35:21,828
bence borsa
biraz bile kıpırdamayacak.

1335
01:35:21,862 --> 01:35:26,532
Ama biz insanlar bileceğiz,
insanlık tarihinde ilk kez,

1336
01:35:26,567 --> 01:35:29,002
yalnız olmadığımızı.

1337
01:35:29,036 --> 01:35:33,106
benzer ruhlara sahip olduğumuzu
yıldızların arasında,

1338
01:35:33,140 --> 01:35:38,444
ve kaderimiz pekâlâ olabilir
yıldızlara yelken açmak için,

1339
01:35:38,479 --> 01:35:40,313
onlarla iletişim kur

1340
01:35:40,347 --> 01:35:45,118
ve üye ol
büyük bir galaktik golf kulübünün.